ఇది పర్యావరణ చట్టం, యూనిట్ III లోని 6వ పోస్ట్ (మునుపటి పోస్ట్ ఎన్విరాన్మెంట్ (ప్రొటెక్షన్) యాక్ట్, 1986ను చర్చించింది). ఈ పోస్ట్ బయోలాజికల్ డైవర్సిటీ యాక్ట్, 2002ను చర్చిస్తుంది.
ఈ టాపిక్ పరిష్కరించే సమస్య
భారతదేశం ప్రపంచంలోని జీవవైవిధ్య-సంపన్న దేశాలలో ఒకటి, విస్తారమైన జన్యు, జీవ సంపదకు నిలయం — ఔషధ మొక్కలు, పంట రకాలు, సూక్ష్మజీవులు — వీటిని విదేశీ కంపెనీలు, పరిశోధకులు దశాబ్దాలుగా భారతదేశానికి లేదా వనరు విలువకు మార్గం చూపిన సాంప్రదాయ జ్ఞానం కలిగిన స్థానిక సమాజాలకు ఎలాంటి ప్రయోజనం తిరిగి రాకుండానే యాక్సెస్ చేసి వాణిజ్యీకరించారు (వేప, పసుపు, బాస్మతి బియ్యం ఉత్పన్నాలకు పేటెంట్లు పొందడం అత్యంత ఉదహరించబడే ఉదాహరణలు). రియో ఎర్త్ సమ్మిట్లో ఆమోదించబడిన కన్వెన్షన్ ఆన్ బయోలాజికల్ డైవర్సిటీ (CBD), 1992ను భారతదేశం ఆమోదించడం జీవవైవిధ్యాన్ని సంరక్షించడానికి, స్థిరమైన వినియోగాన్ని నిర్ధారించడానికి, దాని జీవ వనరుల నుండి ప్రయోజనాలను న్యాయమైన, సమానమైన పంపిణీని భద్రపరచడానికి దానిని కట్టుబెట్టింది — పార్లమెంట్ ఈ చట్టం ద్వారా అమలు చేసిన బాధ్యతలు.
మూడు-అంచెల సంస్థాగత నిర్మాణం
బయోలాజికల్ డైవర్సిటీ యాక్ట్, 2002 ఈ యూనిట్లోని శాసనాలలో అసాధారణమైన మూడు-అంచెల నియంత్రణ నిర్మాణాన్ని సృష్టిస్తుంది:
- నేషనల్ బయోడైవర్సిటీ అథారిటీ (NBA) (సెక్షన్ 8) — చెన్నైలో ఉన్న అత్యున్నత జాతీయ సంస్థ, ఇది విదేశీ సంస్థల యాక్సెస్ను నియంత్రిస్తుంది, భారతీయ జీవ వనరుల ఆధారంగా IPR దరఖాస్తులకు అనుమతులు మంజూరు చేస్తుంది.
- స్టేట్ బయోడైవర్సిటీ బోర్డులు (SBBలు) (సెక్షన్ 22) — ప్రతి రాష్ట్రానికి ఒకటి, వాణిజ్య వినియోగం కోసం భారతీయ పౌరులు/సంస్థల యాక్సెస్ను నియంత్రిస్తాయి, సంరక్షణపై రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలకు సలహా ఇస్తాయి.
- బయోడైవర్సిటీ మేనేజ్మెంట్ కమిటీలు (BMCలు) (సెక్షన్ 41) — ప్రతి స్థానిక సంస్థ (పంచాయతీ/మున్సిపాలిటీ) ద్వారా ఏర్పాటు చేయబడతాయి, స్థానిక జీవ వనరులు, సంబంధిత సాంప్రదాయ జ్ఞానాన్ని నమోదు చేసే పీపుల్స్ బయోడైవర్సిటీ రిజిస్టర్లు (PBRలు)ను నిర్వహిస్తాయి — చట్టానికి దాని ఆచరణాత్మక పరిధిని ఇచ్చే గ్రామస్థాయి పొర.
యాక్సెస్ నియంత్రణ — ఎవరికి ఎవరి అనుమతి అవసరం
| ఎవరు | వారికి ఏమి అవసరం | ఎవరి నుండి |
|---|---|---|
| విదేశీ పౌరులు/సంస్థలు, NRIలు, భారతీయేతర భాగస్వామ్యం ఉన్న బాడీ కార్పొరేట్లు (సెక్షన్ 3) | పరిశోధన లేదా వాణిజ్య వినియోగం కోసం ఏదైనా భారతీయ జీవ వనరును పొందే ముందు, లేదా దాని ఆధారంగా IPR కోసం దరఖాస్తు చేసుకునే ముందు ముందస్తు అనుమతి | నేషనల్ బయోడైవర్సిటీ అథారిటీ |
| భారతీయ పౌరులు/సంస్థలు (సెక్షన్ 7) | వాణిజ్య వినియోగం కోసం జీవ వనరును పొందే ముందు ముందస్తు సమాచారం (అనుమతి కాదు) (పరిశోధనకు మినహాయింపు) | స్టేట్ బయోడైవర్సిటీ బోర్డు |
| భారతీయ జీవ వనరులు/సంబంధిత సాంప్రదాయ జ్ఞానం ఆధారంగా IPR కోరుకునే ఎవరైనా (సెక్షన్ 6) | IPR వాస్తవానికి మంజూరు చేయబడటానికి ముందు ముందస్తు అనుమతి (దరఖాస్తు మొదట దాఖలు చేయవచ్చు, మంజూరుకు ముందు అనుమతి అవసరం) | నేషనల్ బయోడైవర్సిటీ అథారిటీ |
ప్రయోజన పంపిణీ (Benefit Sharing)
చట్టం కింద ఏదైనా అనుమతి మంజూరు చేసేటప్పుడు, జీవ వనరులు లేదా సంబంధిత జ్ఞానం వినియోగం నుండి వచ్చే ప్రయోజనాల సమాన పంపిణీని నిర్ధారించాలని సెక్షన్ 21 నేషనల్ బయోడైవర్సిటీ అథారిటీని కోరుతుంది — ఈ ప్రయోజనాలు ద్రవ్య పరిహారం, జాయింట్ రీసెర్చ్ వెంచర్లు, సాంకేతిక బదిలీ, పరిశోధనలో భారతీయ శాస్త్రవేత్తలు/స్థానిక సమాజాల భాగస్వామ్యం, లేదా వెంచర్-క్యాపిటల్ ఫండ్లను ఏర్పాటు చేయడం రూపంలో ఉండవచ్చు. ఈ ప్రయోజన-పంపిణీ ఆదేశం CBDకి అంతర్జాతీయ అనుబంధ ఒప్పందమైన నాగోయా ప్రోటోకాల్ ఆన్ యాక్సెస్ అండ్ బెనిఫిట్-షేరింగ్ (2010) కింద భారతదేశ బాధ్యతలను అమలు చేస్తుంది.
ఉదాహరణ అనువర్తనం — చట్టం లక్ష్యంగా చేసుకున్న "బయోపైరసీ" సమస్య
చట్ట సూత్రం: ఒక భారతీయ ఔషధ మొక్క సారాన్ని పొందాలని, వాణిజ్యపరంగా వినియోగించుకోవాలని కోరుకునే విదేశీ కంపెనీ — ముఖ్యంగా దాని చికిత్సా వినియోగం భారతీయ సాంప్రదాయ జ్ఞానం ద్వారా ఇప్పటికే తెలిసినప్పుడు — మొదట సెక్షన్ 3 కింద నేషనల్ బయోడైవర్సిటీ అథారిటీ అనుమతిని పొందాలి, ఫలితంగా వచ్చే ఏ పేటెంట్ దరఖాస్తు అయినా మంజూరుకు ముందు స్వతంత్రంగా సెక్షన్ 6 అనుమతిని పొందాలి, సెక్షన్ 21 కింద నిర్ధారించబడిన ప్రయోజన-పంపిణీ నిబంధనలతో. ఏ అనుమతి లేకుండా వనరును యాక్సెస్ చేసి పేటెంట్ కోసం దాఖలు చేయడం ఈ చట్టం నివారించడానికి రూపొందించబడిన అనధికార యాక్సెస్ యొక్క ఆదర్శ కేసు — చట్టానికి ముందున్న వేప, పసుపు, బాస్మతి వివాదాలలో నమోదు చేయబడిన అదే నమూనా.
Divya Pharmacy v. Union of India (ఉత్తరాఖండ్ హైకోర్టు, 2018) ఈ ప్రయోజన-పంపిణీ బాధ్యత విదేశీ సంస్థలకు మాత్రమే పరిమితం కాదని నిర్ధారిస్తుంది. సెక్షన్ 7 కింద భారతీయ సంస్థలకు ఉన్న "ఇంటిమేషన్" (సమాచారం ఇవ్వడం, అనుమతి కాదు) అవసరం అంటే ప్రయోజన-పంపిణీ బాధ్యత ఏదీ లేదని Divya Pharmacy వాదించింది. కోర్టు దీన్ని తిరస్కరించింది — జీవ వనరులను వెలికితీసి వాణిజ్యపరంగా వినియోగించుకునే భారతీయ కంపెనీలు కూడా ఆ వనరులను సంరక్షించిన స్థానిక సమాజాలతో ప్రయోజనాన్ని పంచుకోవాల్సిన బాధ్యత సమానంగా ఉందని తీర్పు ఇచ్చింది — స్థానిక, ఆదివాసీ సమాజాల హక్కులకు రక్షణ "బయటి నుండి మాత్రమే కాదు, లోపలి నుండి కూడా" సమానంగా వర్తిస్తుందని కోర్టు స్పష్టం చేసింది. పరీక్ష కోసం: సెక్షన్ 7 కింద భారతీయ సంస్థలకు ఉన్న తేలికపాటి "ఇంటిమేషన్" అవసరం అంటే ప్రయోజన-పంపిణీ నుండి భారతీయ కంపెనీలకు మినహాయింపు అని కాదు — ఆ వాదనను మూసివేసే అధికారం Divya Pharmacy.
బయోలాజికల్ డైవర్సిటీ (అమెండ్మెంట్) యాక్ట్, 2023
2023 సవరణ అనేక ముఖ్యమైన మార్పులు చేసింది:
- భారతీయ-నియంత్రిత కంపెనీలు (కొంత విదేశీ వాటాదారీత్వం ఉన్నప్పటికీ, నియంత్రణ భారతీయంగా ఉన్నంత వరకు) సెక్షన్ 3 కింద NBA అనుమతి అవసరమైన "బాడీ కార్పొరేట్, అసోసియేషన్ లేదా సంస్థ"గా ఇకపై పరిగణించబడవు — నిజంగా భారతీయ-నియంత్రిత సంస్థలకు సమ్మతిని సులభతరం చేస్తుంది.
- కొత్త IPR-నమోదు అవసరం: విదేశాలలో ఉన్న రిపోజిటరీలలో నిక్షిప్తమైన వనరులతో సహా, భారతీయ జీవ వనరులు లేదా సంబంధిత సాంప్రదాయ జ్ఞానంతో కూడిన పరిశోధన ఆధారంగా (భారతదేశంలో లేదా విదేశాలలో) IPR కోసం దరఖాస్తు చేసుకునే భారతీయ పౌరుడు/సంస్థ IPR మంజూరు చేయబడటానికి ముందు NBAతో నమోదు చేసుకోవాలి.
- సవరించిన సెక్షన్ 55 కింద డిక్రిమినలైజేషన్: ఉల్లంఘనలకు జైలు శిక్షను రూ. 1 లక్ష నుండి రూ. 50 లక్షల వరకు ద్రవ్య జరిమానాలతో భర్తీ చేయబడింది (కొనసాగుతున్న ఉల్లంఘనకు రూ. 1 కోటి వరకు అదనపు జరిమానాతో), వాటర్, ఎయిర్, ఎన్విరాన్మెంట్ (ప్రొటెక్షన్) యాక్ట్లలో కనిపించే విస్తృత వ్యాపార-సౌలభ్య డిక్రిమినలైజేషన్ ధోరణితో ఈ చట్టాన్ని సమలేఖనం చేస్తుంది.
- సాంప్రదాయ ఔషధాన్ని ఉపయోగించే AYUSH ప్రాక్టీషనర్లకు కొన్ని ప్రయోజన-పంపిణీ, యాక్సెస్ అవసరాల నుండి నిర్దిష్ట ఉపశమనం ఇవ్వబడింది, చాలా సాంప్రదాయ వైద్య అభ్యాసం యొక్క సాధారణ, వాణిజ్యేతర స్వభావాన్ని గుర్తిస్తుంది.
- కొత్త సెక్షన్ 36A భారతదేశంలో వినియోగం కోసం విదేశీ దేశాల నుండి పొందిన జీవ వనరుల పర్యవేక్షణను కోరుతుంది, నాగోయా ప్రోటోకాల్ పరస్పరత్వంతో దేశీయ అభ్యాసాన్ని సమలేఖనం చేస్తుంది.
- నియంత్రిత చట్టం: బయోలాజికల్ డైవర్సిటీ యాక్ట్, 2002, CBD, 1992, (2023 సవరణ ద్వారా) నాగోయా ప్రోటోకాల్ కింద భారతదేశ బాధ్యతలను అమలు చేస్తుంది.
- మూడు అంచెలు: NBA (జాతీయ, చెన్నై) → స్టేట్ బయోడైవర్సిటీ బోర్డులు → బయోడైవర్సిటీ మేనేజ్మెంట్ కమిటీలు (స్థానిక, పీపుల్స్ బయోడైవర్సిటీ రిజిస్టర్లను నిర్వహిస్తాయి).
- సెక్షన్ 3: విదేశీ సంస్థలకు NBA అనుమతి అవసరం; సెక్షన్ 7: వాణిజ్య వినియోగానికి భారతీయ సంస్థలకు SBB సమాచారం మాత్రమే అవసరం; సెక్షన్ 6: భారతీయ జీవ వనరుల ఆధారంగా ఏ IPR మంజూరుకైనా ముందు NBA అనుమతి అవసరం.
- సెక్షన్ 21: మంజూరు చేయబడిన ఏ అనుమతిపైనైనా తప్పనిసరి సమాన ప్రయోజన-పంపిణీ.
- 2023 సవరణ: భారతీయ-నియంత్రిత కంపెనీలను సెక్షన్ 3 నుండి మినహాయించింది; IPR-నమోదు విధిని జోడించింది; సెక్షన్ 55 నేరాలను డిక్రిమినలైజ్ చేసింది (రూ. 1 లక్ష–రూ. 50 లక్షల జరిమానా); AYUSH ఉపశమనం; కొత్త సెక్షన్ 36A.
ఆచరణాత్మక ఉదాహరణ
ఒక విదేశీ ఫార్మాస్యూటికల్ కంపెనీ పశ్చిమ కనుమలలో స్థానికంగా పెరిగే మొక్క నుండి తీసిన సమ్మేళనాన్ని పరిశోధించాలని, స్థానిక సాంప్రదాయ వైద్యుల జ్ఞానం నుండి వచ్చిన ఆధారాలతో, చివరికి ఫలితంగా వచ్చే సూత్రీకరణను పేటెంట్ చేయాలని కోరుకుంటుంది. సెక్షన్ 3 కింద, పరిశోధన కోసం మొక్కను యాక్సెస్ చేసే ముందు కంపెనీ మొదట నేషనల్ బయోడైవర్సిటీ అథారిటీ అనుమతిని పొందాలి; పేటెంట్ కోరాలంటే, పేటెంట్ వాస్తవానికి మంజూరు చేయబడటానికి ముందు సెక్షన్ 6 ప్రత్యేక NBA అనుమతిని కోరుతుంది; సెక్షన్ 21 కింద, NBA తన అనుమతిని ఖరారు చేయడానికి ముందు ప్రయోజన-పంపిణీ నిబంధనలను — రాయల్టీ చెల్లింపులు లేదా పరిశోధన సహకారంతో సహా — నిర్ధారిస్తుంది, మూల సమాజం, మొత్తం భారతదేశం ఫలితంగా వచ్చే ఏ వాణిజ్య విలువలోనైనా వాటాను పొందేలా చూస్తుంది.
త్వరిత రివిజన్ పాయింట్లు
- బయోలాజికల్ డైవర్సిటీ యాక్ట్, 2002 CBD, 1992 (రియో ఎర్త్ సమ్మిట్), 2023 నుండి నాగోయా ప్రోటోకాల్ను అమలు చేస్తుంది.
- మూడు-అంచెల నిర్మాణం: NBA → SBB → BMC (పీపుల్స్ బయోడైవర్సిటీ రిజిస్టర్లను నిర్వహిస్తుంది).
- సెక్షన్ 3 (విదేశీ యాక్సెస్, NBA అనుమతి) vs. సెక్షన్ 7 (భారతీయ వాణిజ్య యాక్సెస్, SBB సమాచారం మాత్రమే) vs. సెక్షన్ 6 (IPR మంజూరు, NBA అనుమతి).
- సెక్షన్ 21: మంజూరు చేయబడిన ఏ అనుమతిపైనైనా తప్పనిసరి ప్రయోజన-పంపిణీ.
- 2023 సవరణ: భారతీయ-నియంత్రిత కంపెనీలు సెక్షన్ 3 నుండి మినహాయించబడ్డాయి; కొత్త IPR-నమోదు విధి; సెక్షన్ 55 డిక్రిమినలైజ్ చేయబడింది (రూ. 1 లక్ష–రూ. 50 లక్షల జరిమానా); AYUSH ఉపశమనం; కొత్త సెక్షన్ 36A.
- తదుపరి పోస్ట్: ప్రమాదకర వ్యర్థాల నిర్వహణ చట్టం.
No comments:
Post a Comment