ఇది పర్యావరణ చట్టం, యూనిట్ II — పర్యావరణ కాలుష్యానికి వ్యతిరేకంగా పరిహారాలు లోని 4వ పోస్ట్ (మునుపటి పోస్ట్ కఠిన మరియు సంపూర్ణ బాధ్యతను చర్చించింది). ఈ పోస్ట్ ఏ ప్రత్యేక పర్యావరణ చట్టం వెలుపల ఉన్న — కాలుష్యుడికి వ్యతిరేకంగా ఉపయోగించగల సాధారణ నేర, పౌర ప్రక్రియ నిబంధనలను చర్చిస్తుంది.
ఈ టాపిక్ పరిష్కరించే సమస్య
పర్యావరణ (రక్షణ) చట్టం, 1986 లేదా యూనిట్ IIIలో చర్చించే ఏ కాలుష్య-నిర్దిష్ట చట్టం రాకముందే, సాధారణ నేర, పౌర ప్రక్రియ ఇప్పటికే కాలుష్యంతో సహా ప్రజా న్యూసెన్స్కు వ్యతిరేకంగా చర్య తీసుకోవడానికి న్యాయస్థానాలకు, మేజిస్ట్రేట్లకు అధికారం ఇచ్చాయి. ఈ సాధారణ-చట్ట సాధనాలు నేటికీ ముఖ్యమైనవి: ఇవి వేగవంతమైనవి, ప్రత్యేక నియంత్రణ సంస్థ చర్య తీసుకోవడంపై ఆధారపడవు, ప్రభావితమైన ప్రైవేట్ పౌరుడు లేదా పోలీసులు నేరుగా ఆశ్రయించగలరు.
IPC/CrPC నుండి BNS/BNSS కు — 2024 జూలై 1న ఏమి మారింది
భారత శిక్షాస్మృతి, 1860 (IPC), నేర శిక్షాస్మృతి, 1973 (CrPC) రద్దు చేయబడి, భారతీయ న్యాయ సంహిత (BNS), 2023, భారతీయ నాగరిక్ సురక్ష సంహిత (BNSS), 2023 వాటి స్థానంలో వచ్చాయి, ఇవి 2024 జూలై 1 నుండి అమల్లో ఉన్నాయి. దిగువ నిబంధనల సారాంశం చాలావరకు మారలేదు — సెక్షన్ నంబర్లు, కొన్నిచోట్ల జరిమానా మొత్తాలు మాత్రమే మారాయి. దిగువ చర్చించిన Municipal Council, Ratlam v. Vardhichand కేసుతో సహా పాత కేసు చట్టంలో మీరు ఇప్పటికీ పాత IPC/CrPC సెక్షన్ నంబర్లను చూస్తారు — చారిత్రక సూచనను, ప్రస్తుత సూచనను రెండింటినీ తెలుసుకోండి.
భారతీయ న్యాయ సంహిత, 2023 — ప్రజా న్యూసెన్స్ నిబంధనలు
BNS లోని చాప్టర్ XV, "ప్రజారోగ్యం, భద్రత, సౌకర్యం, మర్యాద, నైతికతలను ప్రభావితం చేసే నేరాలు," కాలుష్యానికి సంబంధించిన ప్రధాన నేర చట్ట నిబంధనలను కలిగి ఉంది (సంబంధిత IPC సెక్షన్ బ్రాకెట్లలో):
- సెక్షన్ 270 (IPC సె. 268) ప్రజా న్యూసెన్స్ను నిర్వచిస్తుంది — ప్రజలకు లేదా చుట్టుపక్కల వ్యక్తులకు సాధారణ గాయం, ప్రమాదం లేదా అసౌకర్యం కలిగించే చర్య లేదా చట్టవిరుద్ధ నిష్క్రియత.
- సెక్షన్ 279 (IPC సె. 277) ఏదైనా పబ్లిక్ స్ప్రింగ్ లేదా రిజర్వాయర్ నీటిని కలుషితం చేయడాన్ని శిక్షిస్తుంది — శిక్ష ఆరు నెలల వరకు జైలు శిక్ష, లేదా ₹5,000 వరకు జరిమానా, లేదా రెండూ.
- సెక్షన్ 280 (IPC సె. 278) ఏదైనా ప్రదేశంలో వాతావరణాన్ని కలుషితం చేసి, పరిసరాల్లో నివసించే లేదా వ్యాపారం చేసే వ్యక్తుల ఆరోగ్యానికి హానికరంగా మార్చడాన్ని శిక్షిస్తుంది.
- సెక్షన్ 292 (IPC సె. 290) సంహితలో ప్రత్యేకంగా పేర్కొనని ప్రజా న్యూసెన్స్కు సాధారణ శిక్ష — జరిమానా ₹1,000 వరకు (IPC కింద ₹200 నుండి పెంచబడింది).
- సెక్షన్ 293 (IPC సె. 291) చట్టబద్ధమైన అధికారం ఉన్న పబ్లిక్ సర్వెంట్ నిషేధించిన తర్వాత కూడా న్యూసెన్స్ను కొనసాగించడాన్ని శిక్షిస్తుంది — ఆరు నెలల వరకు సాధారణ జైలు శిక్ష, లేదా ₹5,000 వరకు జరిమానా, లేదా రెండూ.
ఈ సెక్షన్ల యథాతథ పాఠం ఈ యూనిట్లోని ఈ సంహిత కోసం బేర్-యాక్ట్ పోస్ట్లో ఇవ్వబడింది.
భారతీయ నాగరిక్ సురక్ష సంహిత, 2023 — సెక్షన్ 152
సెక్షన్ 152 BNSS (CrPC సె. 133కు సమానం) ఎగ్జిక్యూటివ్ మేజిస్ట్రేట్కు, పూర్తి విచారణ లేకుండా, పోలీసు నివేదిక లేదా ఇతర సమాచారం అందిన వెంటనే, న్యూసెన్స్ తొలగింపు కోసం షరతులతో కూడిన ఆర్డర్ ఇచ్చే వేగవంతమైన అధికారాన్ని ఇస్తుంది — కాలుష్యం వల్ల కలిగే న్యూసెన్స్తో సహా. న్యూసెన్స్ కలిగించే వ్యక్తిని దాన్ని తొలగించమని, లేదా నిర్దిష్ట సమయంలో ఒక చర్యను ఆపమని, లేదా ఆర్డర్ను ఖరారు చేయకుండా ఉండటానికి కారణం చూపమని మేజిస్ట్రేట్ ఆదేశించవచ్చు. దీనివల్ల సెక్షన్ 152 BNSS కొనసాగుతున్న కాలుష్య కార్యకలాపానికి వ్యతిరేకంగా అందుబాటులో ఉన్న అత్యంత వేగవంతమైన పరిష్కారాల్లో ఒకటిగా మారుతుంది.
Municipal Council, Ratlam v. Vardhichand & Ors. (1980) — AIR 1980 SC 1622, భారత సుప్రీంకోర్టు తీర్పు ఇచ్చింది, అప్పటి CrPC సె. 133 (ఇప్పుడు BNSS సె. 152) కింద.
వాస్తవాలు: రత్లాంలోని ఒక ప్రాంత నివాసితులు తెరిచిన కాలువలు, సమీప పరిశ్రమలు విడుదల చేసే వ్యర్థాల వల్ల ప్రజారోగ్య న్యూసెన్స్ను ఎదుర్కొన్నారు. సరైన కాలువలు నిర్మించమని మేజిస్ట్రేట్ CrPC సెక్షన్ 133 కింద ఆదేశించినప్పుడు, తమకు నిధులు లేవని మున్సిపల్ కౌన్సిల్ వాదించింది.
తీర్పు: ప్రజారోగ్యాన్ని ప్రభావితం చేసే న్యూసెన్స్ను నివారించాల్సిన తన ప్రజా బాధ్యతకు ఆర్థిక అసమర్థతను రక్షణగా ఒక చట్టబద్ధ సంస్థ చెప్పలేదని, ప్రజా న్యూసెన్స్ ఎక్కడ ఉన్నా, దాని కారణం ఏదైనా, చర్య తీసుకోవాల్సిన బాధ్యతను ఈ నిబంధన (ఇప్పుడు BNSS సె. 152) మేజిస్ట్రేట్పై మోపుతుందని సుప్రీంకోర్టు తీర్పు ఇచ్చింది. కాలుష్యం వల్ల కలిగే న్యూసెన్స్కు వ్యతిరేకంగా ఈ నిబంధనను వాడటానికి, బడ్జెట్ పరిమితులు ప్రజారోగ్య ప్రమాదాన్ని నివారించడం నుండి మినహాయింపు ఇవ్వలేవని చెప్పడానికి ఈ తీర్పు ఇప్పటికీ ప్రధాన అధికారంగా ఉంది.
పౌర ప్రక్రియ స్మృతి, 1908 — సెక్షన్ 91 మరియు నిషేధాజ్ఞలు
IPC, CrPCల వలె కాకుండా, పౌర ప్రక్రియ స్మృతి, 1908 మార్చబడలేదు — ఇది యథాతథంగా అమల్లో ఉంది. సెక్షన్ 91 CPC, ప్రజా న్యూసెన్స్కు సంబంధించి, అడ్వొకేట్ జనరల్ ద్వారా, లేదా కోర్టు అనుమతితో ఇద్దరు లేదా అంతకంటే ఎక్కువ మంది వ్యక్తుల ద్వారా, ప్రజలు సాధారణంగా అనుభవించే దానికంటే ఎక్కువ ప్రత్యేక నష్టం వారికి కలగకపోయినా, పౌర దావా దాఖలు చేయడానికి అనుమతిస్తుంది — ప్రకటన, నిషేధాజ్ఞ, లేదా కేసుకు అవసరమైన ఇతర ఉపశమనం కోరుతూ. సాధారణ పౌర ప్రక్రియ వాదికి ప్రత్యేక, వ్యక్తిగత గాయాన్ని చూపమని కోరుతుంది కాబట్టి ఇది ముఖ్యమైనది; సెక్షన్ 91 ప్రజా న్యూసెన్స్ కోసం ప్రత్యేకంగా ఆ అవసరాన్ని సడలిస్తుంది.
దావా పెండింగ్లో ఉన్నప్పుడు, ఆర్డర్ XXXIX, రూల్స్ 1, 2 CPC, దావా తీర్పు ఇచ్చే వరకు నష్టం కొనసాగకుండా లేదా తీవ్రం కాకుండా, కాలుష్య కార్యకలాపాన్ని కొనసాగించకుండా ప్రతివాదిని నిరోధించే తాత్కాలిక నిషేధాజ్ఞను మంజూరు చేయడానికి కోర్టును అనుమతిస్తాయి.
మూడు కోడ్లను పోల్చడం
| ఆధారం | BNS, 2023 (గతంలో IPC, 1860) | BNSS, 2023 సె. 152 (గతంలో CrPC సె. 133) | CPC, 1908 సె. 91 (మారలేదు) |
|---|---|---|---|
| పరిష్కారం స్వభావం | నేర శిక్ష (జరిమానా/జైలు శిక్ష) | సారాంశ నివారణ ఆర్డర్ | పౌర ప్రకటన, నిషేధాజ్ఞ |
| ఎవరు చర్య ప్రారంభించగలరు | ఫిర్యాదు లేదా పోలీసు నివేదికపై రాష్ట్రం | నివేదిక/సమాచారంపై ఎగ్జిక్యూటివ్ మేజిస్ట్రేట్ | అడ్వొకేట్ జనరల్, లేదా కోర్టు అనుమతితో ఇద్దరు+ వ్యక్తులు |
| వేదిక | క్రిమినల్ కోర్టు | ఎగ్జిక్యూటివ్ మేజిస్ట్రేట్ | సివిల్ కోర్టు |
| సాధారణ ఉపశమనం | జరిమానా (సె. 292 — ₹1,000 వరకు), కొనసాగింపుకు జైలు శిక్ష (సె. 293 — 6 నెలల వరకు) | నిర్ణీత సమయంలో న్యూసెన్స్ తొలగించమని/ఆపమని ఆర్డర్ | ప్రకటన, శాశ్వత లేదా తాత్కాలిక నిషేధాజ్ఞ |
- IPC, 1860, CrPC, 1973 రద్దు చేయబడి, 2024 జూలై 1 నుండి BNS, 2023, BNSS, 2023 వాటి స్థానంలో వచ్చాయి — పరీక్షలలో పాత సెక్షన్ నంబర్లు కాదు, ప్రస్తుత సెక్షన్ నంబర్లను తెలుసుకోండి.
- BNS చాప్టర్ XV: సె. 270 (ప్రజా న్యూసెన్స్ నిర్వచనం, గతంలో IPC సె. 268), సె. 279 (నీటి కాలుష్యం, గతంలో సె. 277 — జరిమానా ఇప్పుడు ₹5,000), సె. 280 (వాతావరణాన్ని కలుషితం చేయడం, గతంలో సె. 278), సె. 292 (సాధారణ శిక్ష, గతంలో సె. 290 — జరిమానా ఇప్పుడు ₹1,000, గతంలో ₹200), సె. 293 (న్యూసెన్స్ కొనసాగింపు, గతంలో సె. 291 — ఇప్పుడు 6 నెలల వరకు జైలు శిక్ష లేదా ₹5,000 జరిమానా, లేదా రెండూ).
- BNSS సె. 152 (గతంలో CrPC సె. 133) — న్యూసెన్స్ తొలగింపు కోసం ఎగ్జిక్యూటివ్ మేజిస్ట్రేట్ యొక్క సారాంశ ఆర్డర్ అధికారం; కొనసాగుతున్న కాలుష్య కార్యకలాపానికి వ్యతిరేకంగా వేగవంతమైన పరిష్కారం.
- Municipal Council, Ratlam v. Vardhichand (1980) — పాత CrPC సె. 133 (ఇప్పుడు BNSS సె. 152) కింద తీర్పు ఇవ్వబడింది — ప్రజా న్యూసెన్స్ను నివారించాల్సిన చట్టబద్ధ సంస్థ బాధ్యతకు ఆర్థిక అసమర్థత రక్షణ కాదు.
- CPC, 1908 మార్చబడలేదు — సె. 91 (అడ్వొకేట్ జనరల్ లేదా కోర్టు అనుమతితో ఇద్దరు+ వ్యక్తులు వ్యక్తిగత ప్రత్యేక నష్టాన్ని నిరూపించకుండా ప్రజా న్యూసెన్స్పై దావా వేయవచ్చు), ఆర్డర్ XXXIX (తాత్కాలిక నిషేధాజ్ఞ) గతంలో ఉన్నట్లుగానే ఉన్నాయి.
ఆచరణాత్మక ఉదాహరణ
నివాస కాలనీ సమీపంలో పనిచేసే స్టోన్-క్రషింగ్ యూనిట్ నివాసితులకు శ్వాస తీసుకోవడం కష్టతరం చేసే దుమ్మును విడుదల చేస్తుంది. పొల్యూషన్-కంట్రోల్ బోర్డు చర్య తీసుకునే వరకు వేచి ఉండకుండా, బాధిత నివాసి దుమ్ము న్యూసెన్స్ను ఆపడానికి వేగవంతమైన షరతులతో కూడిన ఆర్డర్ కోసం సెక్షన్ 152 BNSS కింద ఎగ్జిక్యూటివ్ మేజిస్ట్రేట్ను ఆశ్రయించవచ్చు, సెక్షన్ 280 BNS కింద ప్రాసిక్యూషన్ కోసం విషయాన్ని నివేదించవచ్చు, నష్టం కొనసాగితే, శాశ్వత నిషేధాజ్ఞ కోరుతూ సెక్షన్ 91 CPC కింద పౌర దావా దాఖలు చేయడానికి మరో నివాసితో కలవవచ్చు — ప్రత్యేక పర్యావరణ చట్టాన్ని ఆశ్రయించకుండా వాడగల మూడు స్వతంత్ర, సాధారణ-చట్ట మార్గాలు ఇవి.
- IPC, CrPCలు 2024 జూలై 1న BNS, BNSSలచే భర్తీ చేయబడ్డాయి — పరీక్షలలో ప్రస్తుత సెక్షన్ నంబర్లను వాడండి.
- BNS చాప్టర్ XV (సె. 270, 279, 280, 292, 293) కాలుష్యం వల్ల కలిగే న్యూసెన్స్తో సహా ప్రజా న్యూసెన్స్ను నేరంగా పరిగణిస్తుంది.
- BNSS సె. 152 మేజిస్ట్రేట్కు న్యూసెన్స్ తొలగింపు కోసం వేగవంతమైన, సారాంశ అధికారాన్ని ఇస్తుంది — పాత CrPC సె. 133 కింద తీర్పు ఇవ్వబడిన Municipal Council, Ratlam v. Vardhichand (1980) చూడండి.
- CPC సె. 91 (మారలేదు) వ్యక్తిగత ప్రత్యేక నష్టాన్ని నిరూపించకుండా ప్రజా న్యూసెన్స్ను పౌరపరంగా సవాలు చేయడానికి అనుమతిస్తుంది.
- ఆర్డర్ XXXIX CPC పౌర దావా పెండింగ్లో ఉన్నప్పుడు తాత్కాలిక నిషేధాజ్ఞ ఉపశమనాన్ని ఇస్తుంది.
- యూనిట్ IIIలో కవర్ చేయబడిన ప్రత్యేక చట్టాలతో సంబంధం లేకుండా ఉపయోగించదగిన సాధారణ-చట్ట పరిష్కారాలు ఇవి.
No comments:
Post a Comment