Ajay Hasia v. Khalid Mujib Sehravardi (1981)

Consolidates the Article 12 "instrumentality of the State" factors into a clear checklist, and holds that a society's private legal form cannot shield it from Fundamental Rights obligations.

ఆర్టికల్ 12 "రాజ్య ఇన్‌స్ట్రుమెంటాలిటీ" కారకాలను స్పష్టమైన చెక్‌లిస్ట్‌గా ఏకీకృతం చేస్తుంది, సొసైటీ ప్రైవేట్ న్యాయపరమైన రూపం దాన్ని ప్రాథమిక హక్కుల బాధ్యతల నుండి రక్షించలేదని తీర్పు ఇస్తుంది.

Court	Supreme Court of India
Bench	Y.V. Chandrachud, C.J., P.N. Bhagwati, V.R. Krishna Iyer, Syed Murtaza Fazal Ali and A.D. Koshal, JJ. (5-judge Bench, unanimous)
Year	1981 — AIR 1981 SC 487
Cited in	6. Definition of "State" under Article 12

FACTS

A registered society ran the Regional Engineering College, Srinagar, substantially funded and controlled by government. Its admission process weighed written marks out of 85 against a 15-mark viva-voce interview, but eliminated any candidate scoring below 33 out of 50 on the interview regardless of their overall merit. Unsuccessful candidates challenged the process as arbitrary, first having to establish that the society — nominally a private body — was "State" under Article 12 at all.

నమోదైన సొసైటీ ఒకటి, గణనీయంగా ప్రభుత్వ నిధులు, నియంత్రణ కలిగి, శ్రీనగర్ ప్రాంతీయ ఇంజనీరింగ్ కళాశాలను నడిపింది. దాని ప్రవేశ ప్రక్రియ 85 మార్కుల రాత పరీక్షను 15 మార్కుల వైవా-వోస్ ఇంటర్వ్యూతో తూచింది, కానీ మొత్తం మెరిట్‌తో సంబంధం లేకుండా ఇంటర్వ్యూలో 50కి 33 కంటే తక్కువ స్కోర్ చేసిన ఏ అభ్యర్థినైనా తొలగించింది. విఫలమైన అభ్యర్థులు ఈ ప్రక్రియను ఏకపక్షంగా సవాలు చేశారు, మొదట నామమాత్రంగా ప్రైవేట్ సంస్థ అయిన సొసైటీ ఆర్టికల్ 12 కింద "రాజ్యం"గా ఉందని స్థాపించాల్సి వచ్చింది.

ISSUES

1. Whether a society registered under the Societies Registration Act, substantially financed and controlled by government, is an "instrumentality or agency of the State" under Article 12.
   సొసైటీస్ రిజిస్ట్రేషన్ యాక్ట్ కింద నమోదు చేయబడి, గణనీయంగా ప్రభుత్వం నిధులు, నియంత్రణ కలిగిన సొసైటీ, ఆర్టికల్ 12 కింద "రాజ్య ఇన్‌స్ట్రుమెంటాలిటీ లేదా ఏజెన్సీ"యేనా.
2. Whether the college's admission process, which eliminated candidates below a minimum interview score regardless of overall merit, was arbitrary and violated Article 14.
   మొత్తం మెరిట్‌తో సంబంధం లేకుండా కనీస ఇంటర్వ్యూ స్కోర్ కంటే తక్కువ అభ్యర్థులను తొలగించిన కళాశాల ప్రవేశ ప్రక్రియ ఏకపక్షమా, ఆర్టికల్ 14ను ఉల్లంఘించిందా.

ANALYSIS

• The corporate form — society, company, or otherwise — is irrelevant; what matters is substance, since government cannot escape its Part III obligations simply by acting through a nominally private entity.
  కార్పొరేట్ రూపం — సొసైటీ, కంపెనీ, లేదా మరేదైనా — అసంబద్ధం; సారాంశమే ముఖ్యం, ఎందుకంటే నామమాత్రంగా ప్రైవేట్ సంస్థ ద్వారా వ్యవహరించడం ద్వారా ప్రభుత్వం తన పార్ట్ III బాధ్యతల నుండి తప్పించుకోలేదు.
• The Court consolidated the R.D. Shetty factors into an explicit checklist: government holding of share capital, government financial assistance meeting nearly the entire expenditure, a State-conferred or protected monopoly, deep and pervasive State control, functions of public importance closely related to governmental functions, and whether a government department was transferred to the entity.
  ఆర్.డి. శెట్టి కారకాలను కోర్టు స్పష్టమైన చెక్‌లిస్ట్‌గా ఏకీకృతం చేసింది: ప్రభుత్వ వాటా మూలధనం, దాదాపు మొత్తం వ్యయాన్ని తీర్చే ప్రభుత్వ ఆర్థిక సహాయం, రాజ్యం ఇచ్చిన లేదా రక్షించిన గుత్తాధిపత్యం, లోతైన, విస్తృత రాజ్య నియంత్రణ, ప్రభుత్వ విధులకు దగ్గరి సంబంధం కలిగిన ప్రజా ప్రాముఖ్యత విధులు, ప్రభుత్వ విభాగం సంస్థకు బదిలీ చేయబడిందా.
• These factors are cumulative indicators requiring overall assessment, not a rigid formula to be mechanically ticked off.
  ఇవి యాంత్రికంగా టిక్ చేయాల్సిన కఠినమైన సూత్రం కాదు, మొత్తం అంచనా అవసరమయ్యే సమిష్టి సూచికలు.

JUDGEMENT

The society was held to be "State" under Article 12, being financially and administratively dominated by government despite its private, society-registered form. On the merits, the admission process's rigid interview cut-off, disconnected from overall merit, was struck down as arbitrary and violative of Article 14.

సొసైటీ తన ప్రైవేట్, సొసైటీ-నమోదైన రూపం ఉన్నప్పటికీ, ప్రభుత్వం ఆర్థికంగా, పరిపాలనాపరంగా ఆధిపత్యం చెలాయిస్తున్నందున దాన్ని ఆర్టికల్ 12 కింద "రాజ్యం"గా తీర్పు ఇచ్చారు. వాస్తవాలపై, మొత్తం మెరిట్‌తో సంబంధం లేని కఠినమైన ఇంటర్వ్యూ కట్-ఆఫ్‌ను ఏకపక్షంగా, ఆర్టికల్ 14ను ఉల్లంఘిస్తూ రద్దు చేశారు.

CONCLUSION

Ajay Hasia gave the Article 12 "instrumentality" test the clear, usable shape it retained for the next two decades, and it remains the reference point cited whenever a society, trust, or company's true relationship with government needs to be tested.

తర్వాతి రెండు దశాబ్దాలుగా ఆర్టికల్ 12 "ఇన్‌స్ట్రుమెంటాలిటీ" పరీక్షకు స్పష్టమైన, ఉపయోగపడే రూపాన్ని అజయ్ హసియా ఇచ్చింది, ప్రభుత్వంతో సొసైటీ, ట్రస్టు, లేదా కంపెనీ నిజమైన సంబంధాన్ని పరీక్షించాల్సి వచ్చినప్పుడల్లా ఇది ప్రస్తావించే సూచన బిందువుగా మిగిలింది.