3. మనోస్థిమితం లేని వ్యక్తులు మరియు చట్టం ద్వారా అనర్హులైన వ్యక్తులు

మొదటి పోస్ట్‌లో సెక్షన్ 12 ప్రకారం మనోస్థిమితం పరీక్షను, సెక్షన్ 11లోని మూడో అవశేష గ్రౌండ్ — చట్టపరమైన అనర్హతను — తర్వాత చూద్దామని ప్రస్తావించాం. ఈ పోస్ట్ రెండింటినీ చూస్తుంది: కోర్టులో నిజమైన లావాదేవీని సవాలు చేసినప్పుడు "unsound mind" ఎలా కనిపిస్తుంది, మరియు మనోస్థిమితం ఉన్న పెద్దవారైనప్పటికీ చట్టం అనర్హులుగా చేసే నాలుగు కేటగిరీలు.

ఆచరణలో మనోస్థిమితం

సెక్షన్ 12 పరీక్ష — ఒప్పందాన్ని అర్థం చేసుకోగలగడం, దాని ప్రభావంపై హేతుబద్ధమైన నిర్ణయం తీసుకోగలగడం — నిజమైన, గజిబిజి వాస్తవాలకు అన్వయించాలి: శాశ్వత పరిస్థితులు (idiocy), lucid intervals ఉన్న పరిస్థితులు (lunacy), తాత్కాలిక స్థితులు (మత్తు, అనారోగ్యంలో delirium). కోర్టులు వ్యక్తికి ఏదైనా నిర్ధారణ ఉందా అని అడగవు — ఆ నిర్దిష్ట రోజున వ్యక్తి సంతకం చేస్తున్నదాన్ని, దాని పర్యవసానాలను అర్థం చేసుకున్నాడా అని అడుగుతాయి.

Inder Singh v. Parmeshwardhari Singh, AIR 1957 Pat 491 — ₹25,000 విలువైన ఆస్తిని కేవలం ₹7,000కు అమ్మారు. అమ్మినవ్యక్తికి లావాదేవీని అర్థం చేసుకునే, ధర తనకు న్యాయంగా ఉందో లేదో అంచనా వేసే సామర్థ్యం లేదని ఆధారాలు చూపాయి. Patna High Court సామర్థ్యం లేనందున అమ్మకాన్ని void అని తీర్పు ఇచ్చింది — ధర ఒక్కటే మనోస్థిమితం లేదని బలమైన ఆధారం కావడం వల్ల ఈ కేసు తరచుగా ఉదహరించబడుతుంది.

తప్పకుండా తెలుసుకోవాలి

• మనోస్థిమితాన్ని లావాదేవీ జరిగే క్షణంలోనే పరీక్షిస్తారు, సాధారణ నిర్ధారణగా కాదు.
• సెక్షన్ 68 necessaries మినహాయింపు మైనర్లకు వర్తించినట్లే మనోస్థిమితం లేని వ్యక్తులకు కూడా వర్తిస్తుంది — వారి ఆస్తి బాధ్యత వహిస్తుంది, వ్యక్తిగతంగా కాదు.

చట్టం ద్వారా అనర్హులైన వ్యక్తులు

సెక్షన్ 11లోని మూడో గ్రౌండ్ వయస్సు లేదా మానసిక స్థితితో సంబంధం లేకుండా, చట్టం ప్రత్యేకంగా ఒప్పందం చేసుకోకుండా లేదా ఒప్పందంపై దావా వేయలేకుండా చేసే వ్యక్తులను కవర్ చేస్తుంది. ఈ కోర్సుకు నాలుగు కేటగిరీలు ముఖ్యం:

అనర్హులైన వ్యక్తుల నాలుగు కేటగిరీలు

Alien Enemies

యుద్ధ సమయంలో శత్రు దేశస్థుడితో చేసిన ఒప్పందాలు నిలిపివేయబడతాయి లేదా void అవుతాయి; యుద్ధానికి ముందటివి సాధారణంగా శాంతి వచ్చేవరకూ నిలిపివేయబడతాయి.

విదేశీ సార్వభౌములు & దౌత్యవేత్తలు

ఒప్పందం చేసుకోగలరు, దావా వేయగలరు — కానీ కేంద్ర ప్రభుత్వ అనుమతి లేకుండా భారత కోర్టులో వారిపై దావా వేయలేరు (CPC సెక్షన్ 86).

ఇన్సాల్వెంట్లు

డిశ్చార్జ్ కాని ఇన్సాల్వెంట్, Official Assignee/Receiverకు చెందిన ఆస్తిపై ఒప్పందం చేసుకోలేడు.

ఖైదీలు

శిక్ష కాలంలో ఒప్పందం చేసుకునే సామర్థ్యం నిలిపివేయబడుతుంది (అధికారిక అనుమతి తప్ప); విడుదల తర్వాత పూర్తిగా తిరిగి వస్తుంది.

తెలుసుకోవాలి

• విదేశీ సార్వభౌములు నిజంగా ఒప్పందం చేసుకోలేని వారు కాదు — ఆంక్ష విధానపరమైనది (అనుమతి లేకుండా దావా నుండి రక్షణ) — మైనర్లు, మనోస్థిమితం లేని వ్యక్తుల మాదిరిగా వారి ఒప్పందాలు void లేదా పరిమితం కావు.
• కంపెనీలు, ఇతర కృత్రిమ చట్టపరమైన వ్యక్తులు కూడా ఒక రకమైన అనర్హతను ఎదుర్కొంటాయి — వాటి ఒప్పంద సామర్థ్యం వాటి memorandum/objects క్లాజ్ (ultra vires సిద్ధాంతం) ద్వారా పరిమితం — ఇది సరిగ్గా Company Law కు చెందిన టాపిక్, కానీ ఉనికిలో ఉందని తెలుసుకోవాలి.

ఒక ఆచరణాత్మక ఉదాహరణ

ఇన్సాల్వెన్సీ ప్రొసీడింగ్స్ తర్వాత ఆస్తి Official Receiverకు చెందిన ఒక డిశ్చార్జ్ కాని ఇన్సాల్వెంట్, Receiver ప్రమేయం లేకుండా ఆ ఆస్తిలో భాగమైన భూమిని అమ్మేందుకు ఒప్పందం చేసుకుంటాడు. కొనుగోలుదారుడు తర్వాత ఈ అమ్మకాన్ని అమలు చేయాలనుకుంటాడు. చట్టపరంగా ఆ ఆస్తి ఇక ఇన్సాల్వెంట్‌కు చెందదు — అది Receiverకు చెందింది — కాబట్టి ఇన్సాల్వెంట్‌కు దానిపై ఒప్పందం చేసుకునే సామర్థ్యం లేదు, ఒప్పందం ఆ ఆస్తిని బంధించదు.

త్వరిత రివిజన్ పాయింట్లు

• మనోస్థిమితాన్ని లావాదేవీ క్షణంలోనే పరీక్షిస్తారు — Inder Singh v. Parmeshwardhari Singh అన్యాయమైన ధరను బలమైన ఆధారంగా చూపుతుంది.
• సెక్షన్ 68 necessaries మినహాయింపు మనోస్థిమితం లేని వ్యక్తులకూ వర్తిస్తుంది.
• నాలుగు అనర్హుల కేటగిరీలు: alien enemies (యుద్ధ సమయంలో), విదేశీ సార్వభౌములు/దౌత్యవేత్తలు (CPC సెక్షన్ 86 విధానపరమైన రక్షణ), డిశ్చార్జ్ కాని ఇన్సాల్వెంట్లు (ఆస్తి వేరేచోట వేస్టెడ్), ఖైదీలు (శిక్ష కాలంలో సామర్థ్యం నిలిపివేత).
• అనర్హత ఒకే ఏకరీతి నియమం కాదు — ప్రతి కేటగిరీ వేరే కారణంతో, వేరే స్థాయిలో అనర్హమవుతుంది.