3. ఒప్పందాల స్పెసిఫిక్ పెర్ఫార్మెన్స్ — కోర్టు ఎప్పుడు ఆదేశిస్తుంది

ఈ యూనిట్‌లో ఓయూ అత్యధికంగా అడిగే టాపిక్ ఇదే. 2018కి ముందు, కోర్టు స్పెసిఫిక్ పెర్ఫార్మెన్స్ ఆదేశిస్తుందా లేదా అనేది న్యాయమూర్తి విచక్షణపై ఆధారపడేది — కేసు సరైనదే అయినా, డ్యామేజెస్ సరిపోతాయని భావిస్తే న్యాయమూర్తి దానిని నిరాకరించవచ్చు. ఇప్పుడు అది చట్టం కాదు.

సెక్షన్ 10 — 2018 సవరణకు ముందు మరియు తర్వాత

1 అక్టోబర్ 2018కి ముందు

స్పెసిఫిక్ పెర్ఫార్మెన్స్ "కోర్టు విచక్షణ మేరకు అమలు చేయబడవచ్చు" — డ్యామేజెస్ సరైన ఉపశమనం ఇవ్వని చోట మాత్రమే. నిజమైన ఉల్లంఘనల్లో కూడా కోర్టులు దీన్ని తరచుగా నిరాకరించేవి.

1 అక్టోబర్ 2018 నుండి

స్పెసిఫిక్ పెర్ఫార్మెన్స్ "అమలు చేయబడుతుంది (shall be enforced)", కేవలం సెక్షన్లు 11(2), 14, 16కు లోబడి. ఇది ఇప్పుడు మినహాయింపు కాదు, నియమం — "డ్యామేజెస్ సరిపోతాయి" అనేది దీన్ని నిరాకరించే కారణం కాదు ఇక.

ఈ టాపిక్ పరిష్కరించే సమస్య

విద్యార్థుల మొదటి అభిప్రాయం — స్పెసిఫిక్ పెర్ఫార్మెన్స్ "న్యాయంగా అనిపించినప్పుడు ఎప్పుడైనా" ఇవ్వబడుతుందని. 2018కి ముందు అది దాదాపు నిజమే, కానీ దీనివల్ల ఫలితాలు అనూహ్యంగా ఉండేవి — ఒకే రకమైన రెండు కేసులు వేర్వేరు న్యాయమూర్తుల వద్ద వేర్వేరు ఫలితాలు ఇచ్చేవి. 2018 సవరణ దీన్ని నియమ-ఆధారిత వ్యవస్థగా మార్చింది: నిర్దిష్ట మినహాయింపులు (సెక్షన్లు 11(2), 14, 16) మాత్రమే ఈ పరిష్కారాన్ని అడ్డుకుంటాయి; ఆ మినహాయింపుల బయట కోర్టుకు నిరాకరించే విచక్షణ ఏదీ మిగలదు. ఏ ఒప్పందాలు అర్హత కలిగి ఉంటాయో, ఏవి కావో ఈ పోస్ట్‌లో చూద్దాం.

సెక్షన్ 9 — సాధారణ ఒప్పంద రక్షణలు ఇప్పటికీ వర్తిస్తాయి

సెక్షన్ 9 — "ఈ చట్టంలో వేరే విధంగా నిర్దేశించని పక్షంలో, ఈ అధ్యాయం కింద ఒక ఒప్పందానికి సంబంధించి ఉపశమనం క్లెయిమ్ చేయబడినప్పుడు, ఆ ఉపశమనం కోరబడిన వ్యక్తి, ఒప్పందాలకు సంబంధించిన ఏ చట్టం కింద అయినా తనకు అందుబాటులో ఉన్న ఏ కారణాన్నైనా రక్షణగా చెప్పుకోవచ్చు."

సెక్షన్ 9 భారత ఒప్పంద చట్టం, 1872కు వెనక్కి వారధి. స్పెసిఫిక్ పెర్ఫార్మెన్స్ కోసం దావా వేయబడిన ప్రతివాది సాధారణ ఒప్పంద రక్షణలు లేవనెత్తవచ్చు — స్వేచ్ఛా సమ్మతి లేదని (యూనిట్ II), ఒప్పందం చెల్లనిది లేదా చట్టవిరుద్ధమని (యూనిట్ II), అది డిశ్చార్జ్ అయిందని (యూనిట్ III). నిర్దిష్ట ఉపశమన చట్టం కొత్త ఒప్పందాన్ని సృష్టించదు; చెల్లుబాటు అయ్యే, కొనసాగుతున్న ఒప్పందం చూపిన తర్వాత మాత్రమే వేరే పరిష్కారాన్ని ఇస్తుంది.

సెక్షన్ 10 — 2018 తర్వాత నియమం

సెక్షన్ 10 (Act 18 of 2018 ద్వారా భర్తీ చేయబడింది) — "ఒప్పందం యొక్క స్పెసిఫిక్ పెర్ఫార్మెన్స్, సెక్షన్ 11 ఉప-సెక్షన్ (2), సెక్షన్ 14 మరియు సెక్షన్ 16లోని నిబంధనలకు లోబడి, కోర్టు ద్వారా అమలు చేయబడుతుంది."

ఈ సెక్షన్‌ను ఒక సూత్రంగా చదవండి: స్పెసిఫిక్ పెర్ఫార్మెన్స్ = తప్పనిసరి, మైనస్ మూడు పేర్కొన్న మినహాయింపులు. నాలుగో మినహాయింపు ఏదీ లేదు, డ్యామేజెస్ సరిపోతాయని కోర్టు వ్యక్తిగతంగా భావించినంత మాత్రాన నిరాకరించే అవశేష విచక్షణ కూడా లేదు.

ట్రస్టులతో సంబంధం ఉన్న ఒప్పందాలు — సెక్షన్ 11

సెక్షన్ 11(1) ఒప్పుకున్న పని, పూర్తిగా లేదా పాక్షికంగా, ట్రస్ట్ నిర్వహణలో భాగమైనప్పుడు స్పెసిఫిక్ పెర్ఫార్మెన్స్‌ను అనుమతిస్తుంది. సెక్షన్ 11(2), సెక్షన్ 10లో పేర్కొన్న మూడు మినహాయింపుల్లో ఒకటి: ట్రస్టీ తన అధికారాలను మించి లేదా ట్రస్ట్‌ను ఉల్లంఘించి చేసిన ఒప్పందాన్ని స్పెసిఫిక్‌గా అమలు చేయలేరు — ఎందుకంటే దానిని అమలు చేస్తే ట్రస్టీ తప్పు చేసినందుకు ట్రస్ట్ ఆస్తిని బంధించినట్లే అవుతుంది.

పాక్షిక పెర్ఫార్మెన్స్ — సెక్షన్ 12

సాధారణంగా ఒప్పందంలో కొంత భాగాన్ని మాత్రమే నెరవేర్చమని కోర్టు ఒక పక్షాన్ని బలవంతం చేయదు (సెక్షన్ 12(1)). మూడు పరిస్థితులు దీన్ని సడలిస్తాయి:

• సెక్షన్ 12(2) — నెరవేర్చని భాగం మొత్తంలో చిన్న శాతం మాత్రమే, డబ్బు రూపంలో పరిహారం చెల్లించవచ్చు: కోర్టు మిగిలిన భాగాన్ని నెరవేర్చమని ఆదేశించి, లోటుకు పరిహారం ఇవ్వవచ్చు.
• సెక్షన్ 12(3) — నెరవేర్చని భాగం గణనీయమైనది, లేదా డబ్బులో పరిహారం చెల్లించలేనిది: వాదికి పూర్తి డిక్రీ రాదు, కానీ వాది మొత్తం కన్సిడరేషన్ చెల్లించి, మిగిలిన భాగంపై తన క్లెయిమ్‌ను వదులుకుంటే, ప్రతివాది చేయగలిగినంత వరకు నెరవేర్చమని కోర్టు ఆదేశించవచ్చు.
• సెక్షన్ 12(4) — ఒప్పందంలో వేరుగా నిలబడగల, స్వతంత్రంగా స్పెసిఫిక్‌గా నెరవేర్చదగిన భాగం ఉంటే, కోర్టు ఆ భాగాన్ని మాత్రమే ఆదేశించవచ్చు.

స్పెసిఫిక్‌గా అమలు చేయలేని ఒప్పందాలు — సెక్షన్ 14

సెక్షన్ 14 సెక్షన్ 10లోని రెండో మినహాయింపు, పరీక్షలు మళ్లీ మళ్లీ అడిగే అంశం. 2018లో తిరిగి రాయబడినట్లుగా, ఖచ్చితంగా నాలుగు రకాల ఒప్పందాలు మినహాయించబడ్డాయి:

క్లాజ్ (a)

సెక్షన్ 20 కింద ఇప్పటికే సబ్‌స్టిట్యూటెడ్ పెర్ఫార్మెన్స్ పొందిన పక్షం

క్లాజ్ (b)

కోర్టు పర్యవేక్షించలేని నిరంతర విధి ఉన్న పెర్ఫార్మెన్స్

క్లాజ్ (c)

ఒక పక్షం వ్యక్తిగత నైపుణ్యంపై అంతగా ఆధారపడి, కోర్టు దాని ప్రధాన నిబంధనలను అమలు చేయలేనిది

క్లాజ్ (d)

స్వభావరీత్యా నిర్ధారించదగిన (determinable) ఒప్పందం (ఏ పక్షమైనా ఎప్పుడైనా చట్టబద్ధంగా ముగించవచ్చు)

క్లాజ్ (c)ను ఒక ఉదాహరణతో గుర్తుంచుకోవాలి: ఒక చిత్రం గీయడానికి, కచేరీలో పాడటానికి, లేదా ప్రత్యేకమైన వృత్తిపరమైన సేవలు అందించడానికి చేసిన ఒప్పందాన్ని స్పెసిఫిక్‌గా అమలు చేయలేరు — మంచి మనసుతో చేసే వ్యక్తిగత నైపుణ్యాన్ని కోర్టు బలవంతం చేయలేదు, బలవంతంగా చేయించిన పెర్ఫార్మెన్స్ విలువలేనిదిగా లేదా అంతకంటే అధ్వాన్నంగా ఉండవచ్చు. క్లాజ్ (d) విల్ పార్టనర్‌షిప్ లాంటి దానిని కవర్ చేస్తుంది, దీనిని ఏ భాగస్వామి అయినా ఎప్పుడైనా రద్దు చేయవచ్చు — దీన్ని స్పెసిఫిక్‌గా అమలు చేయడం అర్థరహితం, ఎందుకంటే వెంటనే దాన్ని రద్దు చేయవచ్చు.

సెక్షన్ 14A — కోర్టు నియమించే నిపుణులు

2018లో ప్రవేశపెట్టిన సెక్షన్ 14A, ఈ చట్టం కింద ఏదైనా దావాలో నిర్దిష్ట సాంకేతిక అంశంపై కోర్టు ఒకటి లేదా అంతకంటే ఎక్కువ నిపుణులను నియమించి, బహిరంగ కోర్టులో వారిని పరీక్షించడానికి అనుమతిస్తుంది. ఈ నిబంధన, ఈ యూనిట్‌లో తర్వాత చర్చించే మరింత సాంకేతికమైన మౌలిక సదుపాయాల ప్రాజెక్టు వ్యాజ్యాలను వేగవంతం చేయడానికి ఉద్దేశించిన అదే సవరణలో భాగం.

అసంపూర్ణ టైటిల్‌కు వ్యతిరేకంగా కొనుగోలుదారు హక్కులు — సెక్షన్ 13

సెక్షన్ 13, టైటిల్ లోపభూయిష్టంగా తేలిన వ్యక్తితో ఒప్పందం చేసుకున్న కొనుగోలుదారు లేదా లీజుదారుని రక్షిస్తుంది. అమ్మకందారుడు తర్వాత మంచి వాటాను పొందితే, ఆ వాటా నుండి ఒప్పందాన్ని నెరవేర్చమని కొనుగోలుదారు అతనిని బలవంతం చేయవచ్చు (13(1)(a)); తనఖా బయటపడితే, దాన్ని విడిపించమని కొనుగోలుదారు అమ్మకందారుని బలవంతం చేయవచ్చు (13(1)(c)); టైటిల్ లేని కారణంగా అమ్మకందారుని స్వంత స్పెసిఫిక్ పెర్ఫార్మెన్స్ దావా కొట్టివేయబడితే, ప్రతివాదిగా ఉన్న కొనుగోలుదారుకు తన డిపాజిట్ వడ్డీతో, ఖర్చులతో సహా తిరిగి వస్తుంది, ఆస్తిలో అమ్మకందారుని వాటాపై లియన్ రూపంలో భద్రపరచబడుతుంది (13(1)(d)).

Katta Sujatha Reddy v. Siddamsetty Infra Projects — 2018 సవరణ ప్రాస్పెక్టివ్ మాత్రమే

Katta Sujatha Reddy v. Siddamsetty Infra Projects (P) Ltd., (2023) 1 SCC 355 — నిర్దిష్ట ఉపశమన చట్టానికి 2018 సవరణ ప్రాస్పెక్టివ్‌గా (భవిష్యత్తుకు మాత్రమే) వర్తిస్తుందని సుప్రీంకోర్టు 2022లో తీర్పు ఇచ్చింది — ఇది 1 అక్టోబర్ 2018 నాడు లేదా తర్వాత జరిగిన లావాదేవీలకు మాత్రమే వర్తిస్తుంది, దావా ఆ తర్వాత తీర్పు ఇవ్వబడినా, అంతకుముందు జరిగిన ఒప్పందాలకు కాదు. ఈ తీర్పును 2024లో సమీక్షించారు, ఆ సమీక్ష ఆ కేసు వాస్తవాలపై హైకోర్టు ఇచ్చిన స్పెసిఫిక్ పెర్ఫార్మెన్స్ డిక్రీని పునరుద్ధరించింది, కానీ 2018 సవరణ 2018కి ముందటి లావాదేవీలకు వర్తించదనే మౌలిక తీర్పును మార్చలేదు.

ఆచరణాత్మక పాఠం: పాత సెక్షన్ 20 విచక్షణ వర్తిస్తుందా, కొత్త సెక్షన్ 10 నియమం వర్తిస్తుందా అని నిర్ణయించే ముందు, దావా తేదీ లేదా తీర్పు తేదీ కాదు, ఒప్పందం చేసుకున్న తేదీని ఎల్లప్పుడూ చూడాలి.

తప్పకుండా తెలుసుకోవాలి

• సెక్షన్ 10 — సెక్షన్లు 11(2), 14, 16కు మాత్రమే లోబడి, స్పెసిఫిక్ పెర్ఫార్మెన్స్ తప్పనిసరిగా అమలు చేయబడుతుంది. సాధారణ న్యాయపరమైన విచక్షణ మిగలదు.
• సెక్షన్ 11(2) — ట్రస్టీ తన అధికారాలను మించి లేదా ట్రస్ట్ ఉల్లంఘించి చేసిన ఒప్పందాన్ని స్పెసిఫిక్‌గా అమలు చేయలేరు.
• సెక్షన్ 14 — నాలుగు మినహాయింపు వర్గాలు: సబ్‌స్టిట్యూటెడ్ పెర్ఫార్మెన్స్ పొందినవి; పర్యవేక్షించలేని నిరంతర విధి ఉన్నవి; వ్యక్తిగత నైపుణ్యంపై ఆధారపడినవి; నిర్ధారించదగినవి.
• "డ్యామేజెస్ సరిపోతాయి" అనేది ఇప్పుడు స్పెసిఫిక్ పెర్ఫార్మెన్స్‌ను నిరాకరించే కారణం కాదు — 2018 సవరణ దీన్ని తొలగించింది.
• Katta Sujatha Reddy v. Siddamsetty Infra Projects — 2018 సవరణ ప్రాస్పెక్టివ్ మాత్రమే, 1.10.2018 తర్వాతి లావాదేవీలకే వర్తిస్తుంది.

తెలుసుకోవాలి

• సెక్షన్ 12 ఉప-సెక్షన్లు (2)–(4)లో పేర్కొన్న నిర్దిష్ట పరిస్థితుల్లో మాత్రమే పరిహారంతో పాక్షిక పెర్ఫార్మెన్స్‌ను కోర్టు ఆదేశించగలదు — ఇది ఒప్పందాన్ని తిరిగి రాసే సాధారణ అధికారం కాదు.
• సెక్షన్ 13, లోపభూయిష్ట టైటిల్ ఉన్న అమ్మకందారునితో వ్యవహరించే కొనుగోలుదారుకు నిజమైన పరిష్కారాలను ఇస్తుంది, తిరిగి వచ్చిన డిపాజిట్‌పై లియన్‌తో సహా.
• సెక్షన్ 14A (కోర్టు నియమించే నిపుణులు) సాంకేతికంగా సంక్లిష్టమైన దావాలను దృష్టిలో ఉంచుకుని 2018లో చేర్చబడింది, ముఖ్యంగా ఈ యూనిట్‌లో తర్వాత చర్చించే మౌలిక సదుపాయాల వివాదాలు.

ఆచరణాత్మక ఉదాహరణ

దీపిక తన కూతురి పెళ్లిలో పాడటానికి ఒక ప్రసిద్ధ శాస్త్రీయ గాయకుడితో నిర్ణీత ఫీజుకు ఒప్పందం చేసుకుంటుంది. కార్యక్రమానికి రెండు రోజుల ముందు, షెడ్యూల్ క్లాష్ అని చెప్పి గాయకుడు వెనక్కి తగ్గుతాడు.

దీపిక గాయకుడిని పాడమని బలవంతం చేసే స్పెసిఫిక్ పెర్ఫార్మెన్స్ డిక్రీ పొందలేదు — ఇది సెక్షన్ 14(c) పరిధిలోకి ఖచ్చితంగా వస్తుంది: ఒక పక్షం వ్యక్తిగత నైపుణ్యంపై ఆధారపడిన ఒప్పందం, దీన్ని కోర్టు పర్యవేక్షించలేదు లేదా మంచి మనసుతో బలవంతం చేయలేదు. ఆమె పరిష్కారం భారత ఒప్పంద చట్టం కింద డ్యామేజెస్, స్పెసిఫిక్ పెర్ఫార్మెన్స్ కాదు. దీన్ని ఒక నిర్దిష్ట ఇంటిని అమ్మే ఒప్పందంతో పోల్చండి: అక్కడ సెక్షన్ 14లోని నాలుగు మినహాయింపుల్లో ఏదీ వర్తించదు, 2018 తర్వాత కోర్టు దాన్ని తప్పనిసరిగా అమలు చేయాలి.

త్వరిత రివిజన్ పాయింట్లు

• సెక్షన్ 10 (2018 తర్వాత): సెక్షన్లు 11(2), 14, 16కు మాత్రమే లోబడి స్పెసిఫిక్ పెర్ఫార్మెన్స్ తప్పనిసరిగా అమలు అవుతుంది.
• సెక్షన్ 11(2): ట్రస్టీ అధికార పరిధి దాటిన లేదా ట్రస్ట్ ఉల్లంఘించిన ఒప్పందం అమలు కాదు.
• సెక్షన్ 12: ఉప-సెక్షన్లు (2)–(4)లోని పరిస్థితుల్లో మాత్రమే పాక్షిక పెర్ఫార్మెన్స్ అనుమతించబడుతుంది.
• సెక్షన్ 14: నాలుగు మినహాయింపు వర్గాలు — సబ్‌స్టిట్యూటెడ్ పెర్ఫార్మెన్స్ పొందినవి, పర్యవేక్షించలేని నిరంతర విధి, వ్యక్తిగత నైపుణ్య ఒప్పందాలు, నిర్ధారించదగిన ఒప్పందాలు.
• "డ్యామేజెస్ సరిపోతాయి" అనేది 1 అక్టోబర్ 2018 నుండి నిరాకరణ కారణంగా చెల్లదు.
• సెక్షన్ 13: టైటిల్ లేని లేదా అసంపూర్ణ టైటిల్ ఉన్న అమ్మకందారు/లీజుదారుకు వ్యతిరేకంగా కొనుగోలుదారు/లీజుదారుని రక్షిస్తుంది.
• Katta Sujatha Reddy v. Siddamsetty Infra Projects: 2018 సవరణ ప్రాస్పెక్టివ్ మాత్రమే.