2. ఆస్తి స్వాధీనాన్ని తిరిగి పొందడం — సెక్షన్లు 5 నుండి 8

ఎవరైనా మిమ్మల్ని మీ సొంత భూమి నుండి బలవంతంగా వెళ్లగొడితే, చట్టం మీకు రెండు వేర్వేరు దారులు ఇస్తుంది. ఒకటి మీరు యజమాని అని నిరూపించమంటుంది. రెండోది కేవలం — మీరు స్వాధీనంలో ఉన్నారా, చట్టబద్ధమైన ప్రక్రియ లేకుండా తొలగించబడ్డారా అనే రెండు ప్రశ్నలే అడుగుతుంది. సెక్షన్లు 5 నుండి 8 వరకు ఈ రెండింటినీ చెబుతాయి.

స్థిరాస్తిని తిరిగి పొందడానికి రెండు మార్గాలు

సెక్షన్ 5 — టైటిల్ దావా

"ఆ ఆస్తి నాది"

యాజమాన్యం నిరూపించాలి · CPC కింద దావా · 12 సంవత్సరాల పరిమితి · అప్పీల్ ఉంది · టైటిల్‌ను తుది తీర్పుగా నిర్ణయిస్తుంది

సెక్షన్ 6 — పొసెసరీ దావా

"నేను స్వాధీనంలో ఉన్నాను, మీరు నన్ను గెంటేశారు"

టైటిల్ నిరూపించాల్సిన అవసరం లేదు · కేవలం 6 నెలలు · ప్రభుత్వంపై కాదు · అప్పీల్/రివ్యూ లేదు · టైటిల్‌ను నిర్ణయించదు

ఈ టాపిక్ పరిష్కరించే సమస్య

ఒక ఇంటి యజమాని, అద్దెదారుడు గడువు దాటినా ఖాళీ చేయలేదని భావించి, ఒక ఉదయం తాళం పగలగొట్టి అతని సామానును రోడ్డు మీద పడేశాడనుకోండి. ఆ యజమాని నిజంగా ఆస్తి యజమానే కావచ్చు. కానీ తాను సరైనవాడినని భావించిన ప్రతి యజమానీ బలవంతంగా ఆస్తిని తీసుకోగలిగితే, ఫలితం చట్టం కాదు — హింస. సెక్షన్ 6 సరిగ్గా దీనికే సమాధానం: స్వాధీనం స్వయంగా రక్షించబడుతుంది, చట్టబద్ధమైన ప్రక్రియ లేకుండా ఎవరినీ స్వాధీనం నుండి తొలగించలేరు — నిజమైన యజమాని కూడా.

సెక్షన్ 5 — టైటిల్ ఆధారంగా తిరిగి పొందడం

సెక్షన్ 5 — "ఒక నిర్దిష్ట స్థిరాస్తి స్వాధీనానికి అర్హత కలిగిన వ్యక్తి, సివిల్ ప్రొసీజర్ కోడ్, 1908లో నిర్దేశించిన విధానంలో దానిని తిరిగి పొందవచ్చు."

సెక్షన్ 5 చిన్నది, ఎందుకంటే అది కొత్త విధానాన్ని సృష్టించదు — కేవలం సివిల్ ప్రొసీజర్ కోడ్‌ను సూచిస్తుంది. ఇది టైటిల్ ఆధారంగా వేసే సాధారణ ఎజెక్ట్‌మెంట్ దావా. వాది తనకు ప్రతివాది కంటే మెరుగైన టైటిల్ ఉందని నిరూపించాలి; ప్రతివాది టైటిల్ బలహీనత మీద కాదు, తన సొంత టైటిల్ బలం మీదే గెలవాలి. ఇలాంటి దావాకు పరిమితి కాలం — పరిమితి చట్టం, 1963లోని ఆర్టికల్ 65 ప్రకారం పన్నెండు సంవత్సరాలు, ప్రతివాది స్వాధీనం adverse అయిన నాటి నుండి.

సెక్షన్ 6 — అక్రమ దౌర్జన్యానికి సంక్షిప్త పరిష్కారం

సెక్షన్ 6 మరింత ఆసక్తికరమైనది, పరీక్షల్లో ఎక్కువగా అడిగేది కూడా ఇదే. దీని నాలుగు ఉప-సెక్షన్లు కలిసి పనిచేస్తాయి:

సెక్షన్ 6(1) — "ఏ వ్యక్తి అయినా తన సమ్మతి లేకుండా, చట్టబద్ధమైన ప్రక్రియ కాకుండా వేరే విధంగా స్థిరాస్తి స్వాధీనం నుండి తొలగించబడితే, అతను, లేదా అతను ఎవరి ద్వారా స్వాధీనంలో ఉన్నాడో ఆ వ్యక్తి, లేదా అతని ద్వారా క్లెయిమ్ చేసే ఏ వ్యక్తి అయినా, ఆ దావాలో ఏ ఇతర టైటిల్ లేవనెత్తినప్పటికీ, దావా ద్వారా స్వాధీనాన్ని తిరిగి పొందవచ్చు."

చివరి భాగాన్ని జాగ్రత్తగా చదవండి — ఏ ఇతర టైటిల్ లేవనెత్తినప్పటికీ. సెక్షన్ 6 దావాలో ప్రతివాది "కానీ నేనే నిజమైన యజమానిని" అని చెప్పి రక్షణ తీసుకోలేడు. ప్రశ్నలు రెండే: వాది స్వాధీనంలో ఉన్నాడా, అతని సమ్మతి లేకుండా, చట్టబద్ధ ప్రక్రియ లేకుండా తొలగించబడ్డాడా?

మిగిలిన ఉప-సెక్షన్లు ఈ శక్తివంతమైన పరిష్కారంపై కఠిన పరిమితులు విధిస్తాయి:

• సెక్షన్ 6(2)(a) — స్వాధీనం కోల్పోయిన తేదీ నుండి ఆరు నెలల్లోపు దావా వేయాలి. ఇది చాలా చిన్న గడువు, దాటితే హక్కు పోతుంది.
• సెక్షన్ 6(2)(b) — ప్రభుత్వంపై ఇలాంటి దావా వేయలేరు.
• సెక్షన్ 6(3) — సెక్షన్ 6 దావాలో ఇచ్చిన ఏ ఉత్తర్వు లేదా డిక్రీపైనా అప్పీల్ గానీ, రివ్యూ గానీ ఉండదు. (ఆర్టికల్ 226/227 కింద రిట్ పిటిషన్ నిషేధించబడలేదు, కానీ అది అసాధారణ పరిష్కారం, అప్పీల్ కాదు.)
• సెక్షన్ 6(4) — తన టైటిల్‌ను స్థాపించి, దాని ఆధారంగా స్వాధీనం పొందడానికి ప్రత్యేక సాధారణ దావా వేయకుండా ఈ సెక్షన్ ఎవరినీ అడ్డుకోదు.

ఉప-సెక్షన్ (4) వల్లే ఈ వ్యవస్థ న్యాయమైనదిగా ఉంటుంది. సెక్షన్ 6 దావాలో ఓడిపోయిన వ్యక్తి తన ఆస్తిని కోల్పోలేదు — కేవలం సంక్షిప్త పరిష్కారాన్ని మాత్రమే కోల్పోయాడు; సెక్షన్ 5 కింద సాధారణ టైటిల్ దావా వేసి గెలవవచ్చు.

2018 సవరణ చేసిన ఒక మార్పు గమనార్హం: సెక్షన్ 6(1)లో "అతను ఎవరి ద్వారా స్వాధీనంలో ఉన్నాడో ఆ వ్యక్తి" అనే పదాలు చేర్చబడ్డాయి, దీనివల్ల దావా వేయగల వ్యక్తుల పరిధి విస్తరించింది.

సెక్షన్ 6 ఎందుకు ఉంది — ఎవరూ చట్టాన్ని తమ చేతుల్లోకి తీసుకోకూడదు

Lallu Yeshwant Singh v. Rao Jagdish Singh (AIR 1968 SC 620) — ఒక ఇంటి యజమాని, తాను యజమానిగా అలా చేసే హక్కు ఉందని చెబుతూ, భూమిలోకి బలవంతంగా ప్రవేశించి స్వాధీనంలో ఉన్న వ్యక్తిని తొలగించాడు. మంచి టైటిల్ ఉన్న వ్యక్తి కూడా, settled possessionలో ఉన్నవారిని బలవంతంగా వెళ్లగొట్టలేడని సుప్రీంకోర్టు తీర్పు ఇచ్చింది; తొలగించబడిన వ్యక్తి స్వాధీనం పునరుద్ధరణ కోసం వేసిన దావా చెల్లుబాటు అవుతుందని చెప్పింది. నిజమైన యజమాని పరిష్కారం కోర్టుకు వెళ్లడమే, బలప్రయోగం కాదు.

Krishna Ram Mahale v. Mrs. Shobha Venkat Rao (1989) 4 SCC 131 — సుప్రీంకోర్టు ఈ సూత్రాన్ని అత్యంత స్పష్టంగా పునరుద్ఘాటించింది: ఒక వ్యక్తి ఆస్తిపై settled possessionలో ఉన్నప్పుడు, అక్కడ ఉండటానికి అతనికి హక్కు లేదని ఊహించినా కూడా, చట్టబద్ధమైన మార్గం ద్వారా తప్ప యజమాని అతనిని తొలగించలేడు. రెస్టారెంట్ వ్యాపారం నుండి బలవంతంగా తొలగించబడిన వాదికి కోర్టు స్వాధీనాన్ని పునరుద్ధరించింది.

ఈ రెండు కేసులూ కలిసి సెక్షన్ 6 వెనుక ఉన్న సిద్ధాంతాన్ని ఇస్తాయి: చట్టం పట్టించుకునేది ఆస్తి ఎవరిదనే ప్రశ్న మాత్రమే కాదు — ప్రజలు ఆస్తి వివాదాలను బలప్రయోగంతో పరిష్కరించుకోకుండా ఆపడం కూడా.

సెక్షన్ 5 vs. సెక్షన్ 6

ఆధారం	సెక్షన్ 5 — టైటిల్ దావా	సెక్షన్ 6 — పొసెసరీ దావా
ఏమి నిరూపించాలి	ప్రతివాది కంటే మెరుగైన టైటిల్	ముందస్తు స్వాధీనం మరియు చట్టబద్ధ ప్రక్రియ లేకుండా తొలగింపు
టైటిల్‌ను రక్షణగా చెప్పవచ్చా	అవును — అదే ప్రధాన అంశం	కాదు — సెక్షన్ 6(1) స్పష్టంగా నిరాకరిస్తుంది
పరిమితి కాలం	12 సంవత్సరాలు (పరిమితి చట్టం, ఆర్టికల్ 65)	తొలగింపు నుండి 6 నెలలు
ప్రభుత్వంపై దావా	వేయవచ్చు	సెక్షన్ 6(2)(b) ద్వారా నిషేధం
అప్పీల్ / రివ్యూ	సాధారణంగా అందుబాటులో ఉంటుంది	సెక్షన్ 6(3) ద్వారా నిషేధం
టైటిల్‌పై ప్రభావం	టైటిల్‌ను తుదిగా నిర్ణయిస్తుంది	టైటిల్‌ను నిర్ణయించదు; సెక్షన్ 6(4) కొత్త దావాను కాపాడుతుంది

సెక్షన్ 7 — నిర్దిష్ట చరాస్తిని తిరిగి పొందడం

సెక్షన్ 7 — "ఒక నిర్దిష్ట చరాస్తి స్వాధీనానికి అర్హత కలిగిన వ్యక్తి, సివిల్ ప్రొసీజర్ కోడ్, 1908లో నిర్దేశించిన విధానంలో దానిని తిరిగి పొందవచ్చు."

సెక్షన్ 5 భూమికి ఏమి చేస్తుందో, సెక్షన్ 7 వస్తువులకు అదే చేస్తుంది. రెండు వివరణలు దావా వేయగలవారి పరిధిని విస్తరిస్తాయి: ట్రస్టీ, లబ్ధిదారుడికి beneficial interest ఉన్న చరాస్తి స్వాధీనం కోసం దావా వేయవచ్చు (వివరణ 1); అలాగే ప్రస్తుత స్వాధీనంపై ప్రత్యేకమైన లేదా తాత్కాలికమైన హక్కు కూడా దావాకు సరిపోతుంది (వివరణ 2). కాబట్టి తాకట్టు పెట్టుకున్నవాడు, బెయిలీ, లేదా అద్దెకు తీసుకున్నవాడు కూడా వస్తువును ఎత్తుకుపోయిన మూడో వ్యక్తిపై దావా వేయవచ్చు.

సెక్షన్ 8 — యజమాని కానివాడు వస్తువును అప్పగించాల్సినప్పుడు

సెక్షన్ 7 ఎవరి నుండైనా వస్తువులు తిరిగి పొందడం గురించి. సెక్షన్ 8 మరింత ఇరుకైనది కానీ బలమైనది: స్వాధీనం లేదా నియంత్రణ ఉన్నా యజమాని కాని వ్యక్తిని, ఆ నిర్దిష్ట వస్తువునే అప్పగించమని కోర్టు బలవంతం చేయగలదు — నాలుగు సందర్భాల్లో:

క్లాజ్ (a)

ఆ వస్తువును ప్రతివాది వాదికి ఏజెంట్ లేదా ట్రస్టీగా కలిగి ఉన్నప్పుడు

క్లాజ్ (b)

ఆ వస్తువు నష్టానికి డబ్బు సరైన పరిహారం కానప్పుడు

క్లాజ్ (c)

నష్టం వల్ల కలిగిన వాస్తవ నష్టాన్ని నిర్ధారించడం అత్యంత కష్టమైనప్పుడు

క్లాజ్ (d)

వాది నుండి స్వాధీనం అక్రమంగా బదిలీ చేయబడినప్పుడు

సెక్షన్ 8 వివరణ వాదికి ఒక ఆచరణాత్మక ప్రయోజనాన్ని ఇస్తుంది: క్లాజ్ (b) లేదా (c) కింద క్లెయిమ్‌లో — వ్యతిరేకంగా నిరూపించబడనంత వరకు — డబ్బు సరైన పరిహారం కాదని, నష్టాన్ని నిర్ధారించడం అత్యంత కష్టమని కోర్టు ఊహించాలి. అందువల్ల నిరూపణ భారం ప్రతివాదిపైకి మారుతుంది.

తప్పకుండా తెలుసుకోవాలి

• సెక్షన్ 5 — టైటిల్ బలం ఆధారంగా నిర్దిష్ట స్థిరాస్తిని తిరిగి పొందడం, CPCలో నిర్దేశించిన విధానంలో.
• సెక్షన్ 6 — సమ్మతి లేకుండా, చట్టబద్ధ ప్రక్రియ కాకుండా స్థిరాస్తి స్వాధీనం కోల్పోయిన వ్యక్తి వేసే సంక్షిప్త దావా; టైటిల్ రక్షణగా పనికిరాదు.
• సెక్షన్ 6 పరిమితులు: తొలగింపు నుండి 6 నెలలు; ప్రభుత్వంపై కాదు; అప్పీల్/రివ్యూ లేదు; కానీ సెక్షన్ 6(4) ప్రత్యేక టైటిల్ దావాను కాపాడుతుంది.
• Lallu Yeshwant Singh v. Rao Jagdish Singh మరియు Krishna Ram Mahale v. Shobha Venkat Rao — settled possessionలో ఉన్నవారిని యజమాని కూడా చట్టబద్ధ మార్గం ద్వారా తప్ప తొలగించలేడు.
• సెక్షన్ 7 — నిర్దిష్ట చరాస్తిని తిరిగి పొందడం; ట్రస్టీ దావా వేయవచ్చు; తాత్కాలిక స్వాధీన హక్కు కూడా సరిపోతుంది.
• సెక్షన్ 8 — యజమాని కాని స్వాధీనదారుడిని వస్తువును అప్పగించమని బలవంతం చేయగల నాలుగు సందర్భాలు; క్లాజ్ (b), (c) కింద వాదికి అనుకూలమైన చట్టపరమైన ఊహ.

తెలుసుకోవాలి

• సెక్షన్ 6ను తరచుగా "పొసెసరీ" పరిష్కారం అంటారు; దీని మూలం 1877 చట్టంలోని సెక్షన్ 9 — అందుకే పాత తీర్పుల్లో "సెక్షన్ 9 కింద దావా" అని కనిపిస్తుంది.
• సెక్షన్ 6(3)లోని అప్పీల్ నిషేధం, రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్స్ 226, 227 కింద హైకోర్టు రిట్ అధికార పరిధిని తొలగించదు; కానీ అక్కడ ఉపశమనం విచక్షణాత్మకం, అధికార పరిధి లోపానికే పరిమితం.
• 2018 సవరణ సెక్షన్ 6(1)లో "అతను ఎవరి ద్వారా స్వాధీనంలో ఉన్నాడో ఆ వ్యక్తి" అని చేర్చింది, కాబట్టి ముందస్తు స్వాధీనదారుడు ఇప్పుడు స్పష్టంగా కవర్ అవుతాడు.

ఆచరణాత్మక ఉదాహరణ

అనిల్ సికింద్రాబాద్‌లో అద్దెకు తీసుకున్న గదిలో ఆరు సంవత్సరాలుగా చిన్న కిరాణా షాపు నడుపుతున్నాడు. అతని లీజు మూడు నెలల క్రితం ముగిసింది, ఇంకా ఖాళీ చేయలేదు. ఎలాంటి కేసూ వేయకుండా, యజమాని భాస్కర్ ఆదివారం సహాయకులతో వచ్చి షట్టర్ పగలగొట్టి, అనిల్ సరుకును ఫుట్‌పాత్‌పై పడేశాడు.

అనిల్ ఆరు నెలల్లోపు సెక్షన్ 6 కింద దావా వేయవచ్చు. భవనం తనదేనని నిరూపించి భాస్కర్ రక్షణ తీసుకోలేడు — సెక్షన్ 6(1) ఆ వాదనను మూసివేస్తుంది. అనిల్ స్వాధీనంలో ఉన్నాడని, చట్టబద్ధ ప్రక్రియ లేకుండా తొలగించబడ్డాడని నిరూపిస్తే, కోర్టు అతనికి స్వాధీనాన్ని పునరుద్ధరిస్తుంది. భాస్కర్ చేయాల్సింది — ఇప్పుడు కూడా చేయగలిగింది — ఎవిక్షన్ దావా వేయడం; సెక్షన్ 6 దావాలో ఓడిపోయిన తర్వాత కూడా అది వేయవచ్చు, ఎందుకంటే సెక్షన్ 6(4) ఆ మార్గాన్ని తెరిచే ఉంచుతుంది. అతను చేయకూడనిది ఒక్కటే — చట్టాన్ని తన చేతుల్లోకి తీసుకోవడం.

త్వరిత రివిజన్ పాయింట్లు

• సెక్షన్ 5 = CPC కింద టైటిల్ దావా, 12 సంవత్సరాలు, అప్పీల్ ఉంది, యాజమాన్యాన్ని నిర్ణయిస్తుంది.
• సెక్షన్ 6 = పొసెసరీ దావా, 6 నెలలు, అప్పీల్/రివ్యూ లేదు, ప్రభుత్వంపై కాదు, టైటిల్ అప్రస్తుతం.
• సెక్షన్ 6(4) ఎప్పుడూ ప్రత్యేక టైటిల్ దావాను కాపాడుతుంది — సెక్షన్ 6 డిక్రీ స్వాధీనాన్ని మాత్రమే తేలుస్తుంది.
• Settled possession నిజమైన యజమానికి వ్యతిరేకంగా కూడా రక్షించబడుతుంది: Lallu Yeshwant Singh; Krishna Ram Mahale.
• సెక్షన్ 7 = చరాస్తిని తిరిగి పొందడం; ట్రస్టీ దావా వేయవచ్చు; తాత్కాలిక స్వాధీన హక్కు సరిపోతుంది.
• సెక్షన్ 8 = నాలుగు సందర్భాల్లో యజమాని కానివాడు వస్తువును అప్పగించాలి; క్లాజ్ (b), (c)లో వాదికి అనుకూల ఊహ.