5. హిందూ చట్టం ప్రకారం భార్య పోషణ

ఇది ఫ్యామిలీ లా‑I (హిందూ లా), యూనిట్ IV లోని ఐదో పోస్టు — దత్తత (అధ్యాయం II) పూర్తయిన తర్వాత, ఇప్పుడు హిందూ దత్తత మరియు పోషణ చట్టం, 1956లోని అధ్యాయం III వైపు, దాని మొదటి క్లెయిమెంట్ వైపు వెళ్తాం: భార్య.

ఈ అంశం పరిష్కరించే సమస్య

ఒక హిందూ భార్య తన భర్త ఇంటిలో నివసించడం లేదు కాబట్టి భర్త నుండి పోషణ పొందే ఆమె హక్కు మాయం కాదు. చట్టం "భార్యకు పోషణ లభిస్తుందా" అనే సాధారణ ప్రశ్న కంటే కష్టమైన ప్రశ్నకు సమాధానం ఇవ్వాల్సి వచ్చింది — ఆమె భర్త నుండి వేరుగా నివసిస్తూ ఆ హక్కును కొనసాగించుకోగలిగే ఖచ్చితమైన పరిస్థితులను, మరియు ఆమె దాన్ని కోల్పోయే ఇరుకైన పరిస్థితులను స్పష్టం చేయాల్సి వచ్చింది. హిందూ దత్తత మరియు పోషణ చట్టం, 1956లోని సెక్షన్ 18 రెండింటికీ సమాధానం ఇస్తుంది.

"పోషణ" అంటే ఏమిటి — సెక్షన్ 3(b)

ఎవరు దీన్ని క్లెయిమ్ చేయగలరో చూసే ముందు, చట్టం "పోషణ" అంటే వాస్తవానికి ఏమి అర్థం చేసుకుంటుందో తెలుసుకోవడం సహాయపడుతుంది. సెక్షన్ 3(b) ప్రతి సందర్భంలోనూ ఆహారం, దుస్తులు, నివాసం, విద్య, మరియు వైద్య సంరక్షణ మరియు చికిత్స కోసం ఏర్పాటును కలిగి ఉండేలా దీన్ని నిర్వచిస్తుంది. క్లెయిమెంట్ అవివాహిత కూతురు అయితే, ఈ నిర్వచనం ఆమె వివాహానికి సంబంధించిన సహేతుకమైన ఖర్చులకు కూడా విస్తరిస్తుంది. ఈ నిర్వచనం అధ్యాయం III అంతటా వర్తిస్తుంది — ఈ పోస్టులోని భార్య క్లెయిమ్‌కు, తర్వాతి పోస్టులోని పిల్లలు మరియు తల్లిదండ్రుల క్లెయిమ్‌లకు కూడా.

భార్య ప్రాథమిక హక్కు — సెక్షన్ 18(1)

సెక్షన్ 18(1) సాధారణ నియమాన్ని స్పష్టంగా పేర్కొంటుంది: ఈ చట్టం అమల్లోకి రాకముందు లేదా తర్వాత వివాహం చేసుకున్న ఏ హిందూ భార్యైనా, తన జీవితకాలంలో తన భర్త నుండి పోషణ పొందే అర్హత కలిగి ఉంటుంది. ఇది కేవలం వివాహం ద్వారానే ఉనికిలోకి వచ్చే స్థిరమైన హక్కు — ఇది ఆమె అతనితో నివసిస్తుందా లేదా అనే దానిపై ఆధారపడదు.

ఆమె వేరుగా నివసించి కూడా పోషణ క్లెయిమ్ చేయగలిగే సందర్భాలు — సెక్షన్ 18(2)

సాధారణంగా, సమర్థన లేకుండా వైవాహిక ఇంటిని విడిచిపెట్టిన భార్య తన పోషణ క్లెయిమ్‌ను రిస్క్‌లో పెడుతుంది. తన భర్త నుండి వేరుగా నివసిస్తూ ఆ క్లెయిమ్‌ను కోల్పోకుండా ఆరు నిర్దిష్ట కారణాలను సెక్షన్ 18(2) జాబితా చేస్తుంది:

(a) పరిత్యాగం — సహేతుకమైన కారణం లేకుండా, ఆమె ఒప్పందం లేకుండా లేదా ఆమె కోరికకు విరుద్ధంగా అతను ఆమెను వదిలేశాడు, లేదా ఉద్దేశపూర్వకంగా ఆమెను నిర్లక్ష్యం చేశాడు.

(b) క్రూరత్వం — అతనితో నివసించడం హానికరం లేదా గాయపరుస్తుందని ఆమె మనసులో సహేతుకమైన భయాన్ని కలిగించే విధంగా అతను ఆమెను క్రూరంగా చూశాడు.

(d) బహుభార్యత్వం — అతనికి జీవించి ఉన్న మరో భార్య ఉంది.

(e) ఉపపత్ని — భార్య నివసిస్తున్న అదే ఇంటిలో అతను ఉపపత్నిని ఉంచుకుంటున్నాడు, లేదా వేరే చోట ఉపపత్నితో అలవాటుగా నివసిస్తున్నాడు.

(f) మత మార్పిడి — అతను మరో మతంలోకి మారి హిందువుగా ఉండటం మానేశాడు.

(g) సమర్థించే మరే ఇతర కారణం — పైన జాబితా చేయని పరిస్థితులను గుర్తించడానికి కోర్టుకు వెసులుబాటు ఇచ్చే ఒక అవశేష నిబంధన.

ఆమె క్లెయిమ్‌పై ఉన్న ఒకే ఒక అడ్డంకి — సెక్షన్ 18(3)

సెక్షన్ 18(3) దీనికి వ్యతిరేక వైపును నిర్దేశిస్తుంది: ఆమె స్వయంగా అపవిత్రురాలైతే, లేదా ఆమె స్వయంగా మరో మతంలోకి మారి హిందువుగా ఉండటం మానేస్తే, ఒక హిందూ భార్య వేరుగా నివాసం మరియు పోషణకు అర్హురాలు కాదు. ఇక్కడ ఉన్న అసమానతను గమనించండి — భర్త మతం మారితే, ఆమె పోషణ హక్కు కొనసాగుతుంది (పైన ఉన్న కారణం (f)); ఆమె మతం మారితే, ఆమె హక్కు నిలిపివేయబడుతుంది.

సెక్షన్ 18 — ఆమె క్లెయిమ్‌ను ఏది కాపాడుతుంది, ఏది అడ్డుకుంటుంది, ఒక చూపులో

పరిస్థితి	భార్య పోషణ క్లెయిమ్‌పై ప్రభావం
భర్త పరిత్యాగం చేస్తే, క్రూరంగా ఉంటే, బహుభార్యత్వం చేస్తే, ఉపపత్నిని ఉంచుకుంటే, లేదా మతం మారితే [సె.18(2)(a), (b), (d)–(f)]	కాపాడబడుతుంది — ఆమె వేరుగా నివసించి క్లెయిమ్ చేయవచ్చు
వేరుగా నివసించడాన్ని సమర్థించే మరే ఇతర కారణం [సె.18(2)(g)]	కోర్టు విచక్షణపై కాపాడబడుతుంది
భార్య అపవిత్రురాలైతే [సె.18(3)]	నిలిపివేయబడుతుంది
భార్య మరో మతంలోకి మారితే [సె.18(3)]	నిలిపివేయబడుతుంది

తప్పనిసరిగా తెలుసుకోవాల్సినవి

• సెక్షన్ 18(1) — ఒక హిందూ భార్య తన భర్త నుండి పోషణ పొందే హక్కు వివాహం ఎప్పుడు జరిగిందో అనే దానితో సంబంధం లేకుండా, కేవలం వివాహం కారణంగానే ఉనికిలో ఉంటుంది.
• సెక్షన్ 18(2) ఆమె తన పోషణ క్లెయిమ్‌ను కోల్పోకుండా వేరుగా నివసించగలిగే ఆరు కారణాలను జాబితా చేస్తుంది — పరిత్యాగం, క్రూరత్వం, బహుభార్యత్వం, ఉపపత్ని, అతని మత మార్పిడి, మరియు సమర్థించే మరే ఇతర కారణం. (ఏడో కారణం, కుష్ఠురోగం, పర్సనల్ లాస్ (సవరణ) చట్టం, 2019 ద్వారా తొలగించబడింది.)
• సెక్షన్ 18(3) ఆమె క్లెయిమ్‌ను రెండు పరిస్థితుల్లో మాత్రమే నిలిపివేస్తుంది — ఆమె అపవిత్రురాలైతే, లేదా ఆమె స్వయంగా మరో మతంలోకి మారితే.

తెలుసుకుంటే మంచిది

• సెక్షన్ 18లో ఉన్న అసమానత ఉద్దేశపూర్వకమైనది మరియు తరచుగా పరీక్షించబడేది: భర్త మతం మారడం ఆమె క్లెయిమ్‌ను కాపాడే కారణం; ఆమె స్వయంగా మతం మారడం దాన్ని నిలిపివేసే కారణం.
• కారణం (g) — "ఆమె వేరుగా నివసించడాన్ని సమర్థించే మరే ఇతర కారణం" — ఉద్దేశపూర్వకంగా ఉంచిన ఒక తెరిచి ఉన్న అవశేష నిబంధన, 1956 పార్లమెంట్ సమగ్రంగా జాబితా చేయలేని పరిస్థితులను గుర్తించడానికి కోర్టులకు వెసులుబాటు ఇస్తుంది.

ఎంత పోషణ — సెక్షన్ 23(2)

మొత్తం కోసం చట్టం ఏ ఫార్ములాను నిర్ణయించదు. బదులుగా, భార్య (తర్వాతి పోస్టు కవర్ చేసే పిల్లలు లేదా వృద్ధ తల్లిదండ్రులు కూడా) ఎంత పొందాలో నిర్ణయించేటప్పుడు అనేక అంశాలను తూకం వేయమని సెక్షన్ 23(2) కోర్టుకు నిర్దేశిస్తుంది: పార్టీల స్థానం మరియు హోదా; క్లెయిమెంట్ యొక్క సహేతుకమైన అవసరాలు; ఆమె వేరుగా నివసిస్తుంటే, ఆ విడిపోవడం సమర్థనీయమా అనేది; ఆమె సొంత ఆస్తి మరియు దాని నుండి వచ్చే ఆదాయం, ఆమె సంపాదన, లేదా మరే ఇతర మూలం విలువ; మరియు ఈ చట్టం కింద పోషణకు అర్హులైన ఇతర వ్యక్తుల సంఖ్య.

ఆచరణాత్మక ఉదాహరణ

ఒక హిందూ భర్త మొదటి భార్యతో వివాహం కొనసాగుతుండగానే ఇంటిలోకి రెండో భార్యను తీసుకువస్తాడని అనుకుందాం. మొదటి భార్య ఇల్లు విడిచి పోషణను క్లెయిమ్ చేస్తుంది. సెక్షన్ 18(2)(d) కింద, అతని బహుభార్యత్వమే ఆమె వేరుగా నివసించి క్లెయిమ్‌ను కోల్పోకుండా ఉండేందుకు ఒక కారణం — ఆమె అదనంగా క్రూరత్వం లేదా పరిత్యాగాన్ని కూడా నిరూపించాల్సిన అవసరం లేదు. బదులుగా, మొదటి వివాహం కొనసాగుతుండగానే భార్యే మళ్లీ వివాహం చేసుకుంటే, భర్త చేసిన దానితో సంబంధం లేకుండా, సెక్షన్ 18(3) ఆమె సొంత పోషణ క్లెయిమ్‌నే పూర్తిగా నిలిపివేస్తుంది.

త్వరిత రివిజన్ పాయింట్‌లు

• సెక్షన్ 3(b) — "పోషణ" ఆహారం, దుస్తులు, నివాసం, విద్య, వైద్య సంరక్షణ, మరియు (అవివాహిత కూతురుకైతే) సహేతుకమైన వివాహ ఖర్చులను కవర్ చేస్తుంది.
• సెక్షన్ 18(1) — వివాహం ఎప్పుడు జరిగిందో అనే దానితో సంబంధం లేకుండా, ఒక హిందూ భార్య తన జీవితకాలంలో భర్త నుండి పోషణ పొందే అర్హత కలిగి ఉంటుంది.
• సెక్షన్ 18(2) — ఆరు కారణాలు ఆమె వేరుగా నివసించి కూడా క్లెయిమ్ చేయగలిగే హక్కును కాపాడతాయి: పరిత్యాగం, క్రూరత్వం, బహుభార్యత్వం, ఉపపత్ని, అతని మత మార్పిడి, మరియు సమర్థించే మరే ఇతర కారణం. కుష్ఠురోగాన్ని పర్సనల్ లాస్ (సవరణ) చట్టం, 2019 తొలగించింది.
• సెక్షన్ 18(3) — ఆమె అపవిత్రురాలైతే లేదా ఆమె స్వయంగా మరో మతంలోకి మారితే మాత్రమే ఆమె క్లెయిమ్ నిలిపివేయబడుతుంది.
• సెక్షన్ 23(2) — మొత్తం విచక్షణాధికారం మీద ఆధారపడి ఉంటుంది, పార్టీల హోదా, క్లెయిమెంట్ సహేతుకమైన అవసరాలు, వేరుగా నివసించడానికి సమర్థన, క్లెయిమెంట్ సొంత వనరులు, మరియు ఇతర పోషణ క్లెయిమెంట్ల సంఖ్యపై ఆధారపడి ఉంటుంది.