3. గ్రాట్యుటస్ మరియు నాన్-గ్రాట్యుటస్ చర్యలు — సెక్షన్ 70 కింద పరిహారం

ఒక వ్యాపారి పొరపాటున మీ ఇంట్లో వస్తువులు వదిలేస్తాడు. మీరు వాటిని మీ సొంతమైనట్లు వాడటం మొదలుపెడతారు. మీరు చెల్లిస్తానని ఒప్పుకున్నారా? ఎప్పుడూ లేదు — కానీ సెక్షన్ 70 ప్రకారం మీరు చెల్లించాలి, ఈ బాధ్యత సరిగ్గా ఎప్పుడు మొదలవుతుందో, ఎప్పుడు మొదలవదో ఈ పోస్ట్‌లో చూద్దాం.

సెక్షన్ 70 — మూడు-భాగాల పరీక్ష

1. చట్టబద్ధమైన చర్య

వ్యక్తి మరొకరి కోసం ఏదైనా చేశాడు, లేదా ఏదైనా అందించాడు — చట్టబద్ధంగా.

2. గ్రాట్యుటస్ కాదు

ఆ చర్య బహుమతిగా ఉద్దేశించబడలేదు — వ్యక్తి చెల్లింపు ఆశించాడు.

3. లాభం అనుభవించారు

మరొక వ్యక్తి దాని లాభాన్ని నిజంగా అంగీకరించాడు లేదా అనుభవించాడు.

మూడూ తప్పనిసరిగా ఉండాలి — ఒక్కటి లోపించినా, సెక్షన్ 70 ఎలాంటి రెమెడీ ఇవ్వదు.

ఈ టాపిక్ పరిష్కరించే సమస్య

మునుపటి పోస్ట్‌లో చూసిన సెక్షన్లు 68, 69 ఇరుకైన పరిస్థితులతో వ్యవహరిస్తాయి — అసమర్థ వ్యక్తికి అవసరమైన వస్తువులు, ఆసక్తి గల చెల్లింపుదారుకు తిరిగి చెల్లింపు. సెక్షన్ 70 విస్తృత, సాధారణ-ప్రయోజన నియమం: ఎవరైనా మీ కోసం ఏదైనా చేసినప్పుడు లేదా మీకు ఏదైనా అందించినప్పుడు, దాన్ని బహుమతిగా ఉద్దేశించకుండా, మీరు తెలిసి ఆ లాభాన్ని అంగీకరించినప్పుడు, మీ మధ్య ఎలాంటి కాంట్రాక్టు లేకపోయినా, ఆ లాభాన్ని ఉచితంగా ఉంచుకోనివ్వదు చట్టం.

సెక్షన్ 70 ఏమి చెబుతుంది?

సెక్షన్ 70 ఇలా చెబుతుంది: "ఒక వ్యక్తి మరొకరి కోసం చట్టబద్ధంగా ఏదైనా చేసినప్పుడు, లేదా అతనికి ఏదైనా అందించినప్పుడు, దాన్ని బహుమతిగా ఉద్దేశించకుండా, మరియు ఆ ఇతర వ్యక్తి దాని లాభాన్ని అనుభవిస్తే, చేసిన లేదా అందించిన దానికి సంబంధించి పరిహారం చెల్లించడానికి, లేదా ఆ వస్తువును తిరిగి ఇవ్వడానికి, అతను బాధ్యుడు."

ఉదాహరణ (a): వ్యాపారి A పొరపాటున B ఇంట్లో వస్తువులు వదిలేస్తాడు. B వాటిని తన సొంతంగా భావిస్తాడు. వాటికి A కి చెల్లించడానికి B బాధ్యుడు.

గ్రాట్యుటస్ చర్యలకు ఏమీ లభించదు — ఉదాహరణ (b)

రెండో షరతు — చర్య బహుమతిగా ఉద్దేశించకూడదు అనేది — నిజమైన సెక్షన్ 70 క్లెయిమ్‌ను, చట్టం ప్రతిఫలం ఇవ్వని ఒక మంచి పని నుండి వేరు చేస్తుంది. మీరు ఏమీ ఆశించకుండా ఎవరికైనా సహాయం చేస్తే, సెక్షన్ 70 కూడా మీకు ఏమీ ఇవ్వదు.

ఉదాహరణ (b): A, B ఆస్తిని అగ్ని నుండి రక్షిస్తాడు. తాను గ్రాట్యుటస్‌గా చేయాలని ఉద్దేశించానని పరిస్థితులు చూపిస్తే, B నుండి పరిహారం పొందడానికి A అర్హుడు కాదు.

గ్రాట్యుటస్ vs. నాన్-గ్రాట్యుటస్ చర్యలు

ఆధారం	గ్రాట్యుటస్ చర్య	నాన్-గ్రాట్యుటస్ చర్య
ఉద్దేశం	స్వచ్ఛందంగా, ఉపకారంగా లేదా బహుమతిగా చేసినది, చెల్లింపు ఆశ లేకుండా	అధికారిక కాంట్రాక్టు లేకపోయినా, చెల్లింపు లేదా పరిహారం ఆశిస్తూ చేసినది
సెక్షన్ 70 రెమెడీ	ఏదీ లేదు — వ్యక్తి తర్వాత పరిహారం క్లెయిమ్ చేయలేడు	మిగతా షరతులు కూడా నెరవేరితే అందుబాటులో ఉంటుంది
ఉదాహరణ	మంచి మనసుతో పొరుగువారి వస్తువులను అగ్ని నుండి రక్షించడం	అధికారిక కాంట్రాక్టు తర్వాత వస్తుందని భావించి ప్రభుత్వ పనిని పూర్తి చేసిన కాంట్రాక్టర్

మూడు-భాగాల పరీక్ష ఆచరణలో — State of West Bengal v. B.K. Mondal & Sons

State of West Bengal v. B.K. Mondal & Sons, AIR 1962 SC 779 — అధికారిక కాంట్రాక్టు తర్వాత వస్తుందని భావించి, ప్రభుత్వ అభ్యర్థన మేరకు కాంట్రాక్టర్ కొన్ని నిర్మాణాలు చేపట్టాడు, కానీ చెల్లుబాటు అయ్యే కాంట్రాక్టు ఎప్పుడూ అమలు కాలేదు. అయితే, ప్రభుత్వం పూర్తయిన నిర్మాణాలను స్వాధీనం చేసుకుని వాడుకుంది. సెక్షన్ 70 కింద పరిహారం చెల్లించడానికి ప్రభుత్వం బాధ్యురాలని సుప్రీంకోర్టు తీర్పు ఇచ్చింది, ఈ పోస్ట్ ప్రారంభంలో ఉన్న మూడు షరతులను నిర్దేశించింది: మరొకరి కోసం చేసిన చట్టబద్ధమైన చర్య, బహుమతిగా ఉద్దేశించనిది, మరియు ఆ ఇతర వ్యక్తి తెలిసి అంగీకరించిన లాభం. సెక్షన్ 70కి ఎలాంటి కాంట్రాక్టు అవసరం లేదని కోర్టు స్పష్టం చేసింది — చెల్లుబాటు అయ్యే కాంట్రాక్టు లేకపోయినా ఒక పక్షం మరొకరి ఖర్చుతో లాభపడిన పరిస్థితుల కోసమే ఇది ఖచ్చితంగా రూపొందించబడింది.

తప్పకుండా తెలుసుకోవాలి

• సెక్షన్ 70కి మూడు షరతులు ఉన్నాయి: చట్టబద్ధమైన చర్య లేదా డెలివరీ, బహుమతిగా ఉద్దేశించనిది, మరియు మరొక వ్యక్తి తెలిసి అనుభవించిన లాభం.
• చర్య బహుమతిగా ఉద్దేశించినదైతే, సెక్షన్ 70 ఎలాంటి రెమెడీ ఇవ్వదు — ఇదే గ్రాట్యుటస్/నాన్-గ్రాట్యుటస్ గీత.
• State of West Bengal v. B.K. Mondal & Sons (AIR 1962 SC 779) మూడు-భాగాల పరీక్షను నెలకొల్పిన ప్రధాన కేసు, ఎలాంటి చెల్లుబాటు అయ్యే కాంట్రాక్టు లేని కేసులో.

తెలుసుకోవాలి

• కాంట్రాక్టు రద్దయినప్పుడు లేదా చెల్లుబాటుగా ఎప్పుడూ ఏర్పడనప్పుడు, కానీ ఒక పక్షం ఇప్పటికే లాభపడినప్పుడు, సెక్షన్ 70 తరచుగా ప్రత్యామ్నాయ రెమెడీగా ఉపయోగపడుతుంది.
• "లాభం అనుభవించడం" అంటే మరొక వ్యక్తికి ఆ విషయంలో కొంత ఎంపిక ఉండాలి — తిరస్కరించలేని పరిస్థితిలో బలవంతంగా రుద్దిన లాభం స్వయంచాలకంగా సెక్షన్ 70ను వర్తింపజేయదు.

ఆచరణాత్మక ఉదాహరణ

ఒక ప్రైవేట్ సంస్థ, స్థానిక అధికారితో అనధికారిక అవగాహన మేరకు మున్సిపల్ రోడ్డు స్ట్రెచ్‌ను మరమ్మతు చేస్తుంది, పని ధృవీకరించబడిన తర్వాత మున్సిపాలిటీ ప్రామాణిక కాంట్రాక్టర్ రేటు చెల్లిస్తుందని ఆశిస్తూ. అధికారిక కాంట్రాక్టు ఎప్పుడూ సంతకం కాలేదు, కానీ మున్సిపాలిటీ ఆ రోడ్డును ట్రాఫిక్‌కు తెరిచి, నెలల తరబడి ఆ మరమ్మతుపై ఆధారపడుతుంది. సంస్థ చర్య చట్టబద్ధమైనది, ఎప్పుడూ బహుమతిగా ఉద్దేశించనిది, మరియు మున్సిపాలిటీ తెలిసి ఆ లాభాన్ని అంగీకరించి వాడుకున్నందున, B.K. Mondal కేసులో సుప్రీంకోర్టు అనుసరించిన తర్కం ప్రకారమే, సెక్షన్ 70 కింద సంస్థ పరిహారం పొందడానికి అర్హురాలు.

త్వరిత రివిజన్ పాయింట్లు

• సెక్షన్ 70 = మరొక వ్యక్తి తెలిసి అనుభవించిన లాభానికి సంబంధించి, చట్టబద్ధమైన, నాన్-గ్రాట్యుటస్ చర్యకు పరిహారం.
• మూడు షరతులు: చట్టబద్ధమైన చర్య, గ్రాట్యుటస్ కాదు, లాభం అనుభవించారు — మూడూ అవసరం.
• గ్రాట్యుటస్ చర్యలకు (ఉదాహరణ b) ఎంత విలువైన లాభమైనా పరిహారం లభించదు.
• State of West Bengal v. B.K. Mondal & Sons — చెల్లుబాటు అయ్యే కాంట్రాక్టు ఎప్పుడూ లేని చోట కూడా సెక్షన్ 70 వర్తిస్తుంది.
• ఇది సాధారణ-ప్రయోజన క్వాసి-కాంట్రాక్టు నియమం; సెక్షన్లు 68, 69 ఇప్పటికే చూసిన ఇరుకైన, నిర్దిష్ట పరిస్థితులు.