1. ఒప్పందం చేసుకునే సామర్థ్యం (Capacity to Contract) — చట్టం ఎవరిని అనుమతిస్తుంది

యూనిట్ I లో ప్రపోజల్ ఎలా అగ్రిమెంట్‌గా మారుతుందో చూశాం — కమ్యూనికేషన్, యాక్సెప్టెన్స్, రివొకేషన్, కన్సిడరేషన్. కానీ ఒక అగ్రిమెంట్ ఎంత గట్టిగా ఉంటుందో అది చేసిన వ్యక్తులపైనే ఆధారపడి ఉంటుంది. ఏమి ఒప్పందం కుదిరిందో చట్టం అడగడానికి ముందు, అంతకన్నా పదునైన ప్రశ్న ఒకటి అడుగుతుంది — ఈ వ్యక్తికి అసలు ఒప్పందం చేసుకునే అనుమతి ఉందా? యూనిట్ II ఈ ప్రశ్నతోనే మొదలవుతుంది.

ఈ టాపిక్ పరిష్కరించే సమస్య

ఒక దుకాణదారుడు 15 ఏళ్ల పిల్లవాడికి సైకిల్‌ను క్రెడిట్‌పై అమ్మి, రసీదుపై అతని సంతకమే తీసుకుంటాడు. మానసిక అనారోగ్యం నుండి కోలుకుంటున్న ఒక మహిళ, స్పష్టత ఉన్న వారంలో తన ఒకే ఇంటిని అమ్మేస్తుంది, ఆ తర్వాత నెలకే మళ్ళీ అనారోగ్యానికి గురవుతుంది. కాగితంపై రెండూ మామూలు లావాదేవీలలానే కనిపిస్తాయి — ప్రపోజల్, యాక్సెప్టెన్స్, డబ్బు మారడం. కానీ భారతీయ కాంట్రాక్ట్ చట్టం ఈ రెండింటినీ ఒకదానికొకటి పూర్తిగా వేరుగా చూస్తుంది, మరియు మూడో సందర్భాన్ని — ఇంకా డిశ్చార్జ్ కాని ఇన్సాల్వెంట్ వ్యక్తి కొత్త లోన్ అగ్రిమెంట్‌పై సంతకం చేయడాన్ని — వేరే విధంగా చూస్తుంది. ఇండియన్ కాంట్రాక్ట్ యాక్ట్, 1872లోని సెక్షన్ 11 ఈ గీతలను గీసే నిబంధన. పార్టీలు దేనికైనా అంగీకరించారా అని ఇది అడగదు — అది యూనిట్ I లోనే చూశాం. వారికి అసలు అంగీకరించే చట్టపరమైన అనుమతి ఉందా అని ఇది అడుగుతుంది.

సామర్థ్యానికి మూడు పరీక్షలు — సెక్షన్ 11

సెక్షన్ 11 పూర్తి పరీక్షను ఒకే వాక్యంలో ఇస్తుంది: "Every person is competent to contract who is of the age of majority according to the law to which he is subject, and who is of sound mind, and is not disqualified from contracting by any law to which he is subject." చట్టపరమైన భాషను తీసివేస్తే మూడు వేర్వేరు షరతులు మిగులుతాయి — ఒక వ్యక్తి తనను తాను కట్టుబడేలా చేసుకోగలడని చట్టం భావించే ముందు ఈ మూడింటినీ దాటాలి.

సామర్థ్యానికి మూడు పరీక్షలు — సెక్షన్ 11

"కాంట్రాక్ట్ చేసుకునే సామర్థ్యం" ఉందని చట్టం చెప్పాలంటే మూడింటినీ దాటాలి

వయో పరిపక్వత

• సాధారణంగా 18 సంవత్సరాలు
• 21 సంవత్సరాలు — కోర్టు నియమించిన గార్డియన్ లేదా Court of Wards ఉంటే

మనోస్థిమితం

• ఒప్పందాన్ని అర్థం చేసుకోగలగడం
• తన ప్రయోజనాలపై దాని ప్రభావాన్ని అంచనా వేయగలగడం
• సంతకం చేసే క్షణంలోనే పరీక్షించబడుతుంది

అనర్హత లేకపోవడం

• ప్రత్యేక చట్టపరమైన ఆంక్ష లేకపోవడం (ఇన్సాల్వెన్సీ, alien-enemy హోదా వంటివి)

వయో పరిపక్వత — ఇండియన్ మెజారిటీ యాక్ట్, 1875

సెక్షన్ 11 సూచించే అసలు నియమాన్ని ఇండియన్ మెజారిటీ యాక్ట్, 1875లోని సెక్షన్ 3 ఇస్తుంది. సాధారణ నియమం చాలా సూటిగా ఉంటుంది: భారతదేశంలో డొమిసైల్ ఉన్న వ్యక్తి 18 సంవత్సరాలు పూర్తయినప్పుడు మెజారిటీ పొందుతాడు, అంతకుముందు కాదు. అదే సెక్షన్ ఒక మినహాయింపును ఇస్తుంది — మైనర్ 18 ఏళ్లు నిండకముందే అతని వ్యక్తికి లేదా ఆస్తికి కోర్టు గార్డియన్‌ను నియమిస్తే, లేదా అతని ఆస్తిని Court of Wards తన ఆధీనంలోకి తీసుకుంటే, మెజారిటీ వయసు 21 సంవత్సరాలకు మారుతుంది. దీని వెనుక ఉన్న ఆలోచన రక్షణాత్మకం — ఇప్పటికే కోర్టు పర్యవేక్షణలో ఉన్న మైనర్‌కు సాధారణ మైనర్ కంటే మూడేళ్లు ఎక్కువ ఆ పర్యవేక్షణ అవసరమని భావించడం.

తప్పకుండా తెలుసుకోవాలి

• సెక్షన్ 11: సామర్థ్యానికి మూడు పరీక్షలు — వయో పరిపక్వత, మనోస్థిమితం, చట్టపరమైన అనర్హత లేకపోవడం.
• వయో పరిపక్వత: సాధారణంగా 18 సంవత్సరాలు (ఇండియన్ మెజారిటీ యాక్ట్, 1875, సెక్షన్ 3).
• మినహాయింపు: 18 ఏళ్లు నిండకముందే కోర్టు గార్డియన్ లేదా Court of Wards ప్రమేయం ఉంటే 21 సంవత్సరాలు.

తెలుసుకోవాలి

• వయస్సును "the law to which he is subject" ప్రకారం లెక్కిస్తారు — సాధారణంగా వ్యక్తి డొమిసైల్ చట్టం, చాలామంది భారతీయులకు అది భారతీయ చట్టమే — కానీ సెక్షన్ 11లోని ఈ పదం అది కాని సందర్భాలను కవర్ చేయడానికే ఉంది.
• సెక్షన్ 11 ప్రకారం సామర్థ్యం అంటే తనను తాను కట్టుబడేలా చేసుకునే చట్టపరమైన అనుమతి — తెలివితేటలు లేదా బేరసారాల నైపుణ్యం కాదు — తెలివైన 17 ఏళ్ల కుర్రవాడికి ఇప్పటికీ సామర్థ్యం ఉండదు, సాధారణమైన కానీ మనోస్థిమితం ఉన్న పెద్దవారికి అది ఉంటుంది.

మనోస్థిమితం — సెక్షన్ 12

సెక్షన్ 12 కాంట్రాక్ట్ చట్టం కోసం "sound mind" అంటే ఏమిటో నిర్వచిస్తుంది, మరియు ఇది మొదట వినిపించేదానికంటే ఇరుకైన, ఫంక్షనల్ పరీక్ష: "A person is said to be of sound mind for the purpose of making a contract if, at the time when he makes it, he is capable of understanding it and of forming a rational judgment as to its effect upon his interests." ఈ మాటల నుండి రెండు విషయాలు నేరుగా వస్తాయి. మొదటిది, మనోస్థిమితాన్ని సంతకం చేసే ఖచ్చితమైన క్షణంలో అంచనా వేస్తారు — వ్యక్తికి శాశ్వతంగా అంటిపెట్టుకున్న లేబుల్‌గా కాదు. రెండోది, ఈ పరీక్ష ఆ నిర్దిష్ట ఒప్పందం గురించి అడుగుతుంది, సాధారణ తెలివితేటల గురించి కాదు.

సెక్షన్ 12 ఈ విషయాన్ని రెండు దిశలలో స్పష్టం చేస్తుంది. సాధారణంగా మనోస్థిమితం లేని వ్యక్తి, అప్పుడప్పుడు స్పష్టత (lucid interval) ఉన్నప్పుడు చెల్లుబాటు అయ్యే ఒప్పందం చేసుకోగలడు. అలాగే, సాధారణంగా మనోస్థిమితం ఉన్న వ్యక్తి — అనారోగ్యం, మత్తు, లేదా అలాంటి కారణం వల్ల — తాత్కాలికంగా దానిని కోల్పోతే, మిగతా సమయాల్లో పూర్తి సామర్థ్యం ఉన్నప్పటికీ, ఆ తాత్కాలిక కాలంలో చెల్లుబాటు అయ్యే ఒప్పందం చేసుకోలేడు.

తప్పకుండా తెలుసుకోవాలి

• సెక్షన్ 12 పరీక్ష: ఒప్పందాన్ని అర్థం చేసుకోగలగడం, తన ప్రయోజనాలపై దాని ప్రభావాన్ని అంచనా వేయగలగడం — సంతకం చేసే క్షణంలో పరీక్షించబడుతుంది.
• Lucid intervals: సాధారణంగా మనోస్థిమితం లేని వ్యక్తి ఆ సమయంలో చెల్లుబాటు అయ్యే ఒప్పందం చేసుకోగలడు.
• తాత్కాలిక అస్థిమితం (అనారోగ్యం, మత్తు): సాధారణంగా మనోస్థిమితం ఉన్న వ్యక్తి ఆ కాలంలో ఒప్పందం చేసుకోలేడు.

తెలుసుకోవాలి

• ఇక్కడ "unsound mind" అనేది ఒక ఫంక్షనల్, ఒప్పంద-నిర్దిష్ట పరీక్ష — మెడికల్ లేదా సైకియాట్రిక్ నిర్ధారణ కాదు — వైద్య చికిత్సలో ఉన్న వ్యక్తి కూడా, సంతకం చేసేటప్పుడు లావాదేవీని అర్థం చేసుకున్నట్లయితే, ఈ పరీక్షను దాటగలడు.
• ఈ పరీక్ష ఒక నిర్దిష్ట క్షణానికి ముడిపడి ఉన్నందున, సామర్థ్యంపై వివాదాలు సాధారణంగా ఆధారాలపైనే ఆధారపడతాయి — మెడికల్ రికార్డులు, ఆ రోజు వ్యక్తి ప్రవర్తనను చూసిన సాక్షుల మాటలు — కేవలం పార్టీ హోదాపై కాదు.

చట్టం ద్వారా అనర్హులైన వ్యక్తులు — క్లుప్త పరిచయం

సెక్షన్ 11లోని మూడో గ్రౌండ్ ఒక అవశేష (residual) కేటగిరీ: పెద్దవారై, మనోస్థిమితం ఉన్నప్పటికీ, చట్టం ప్రత్యేకంగా ఒప్పందం చేసుకోకుండా అనర్హులుగా చేసేవారు. వీరిలో యుద్ధ సమయంలో alien enemies, కేంద్ర ప్రభుత్వం అనుమతి లేకుండా విదేశీ సార్వభౌమాధికారులు మరియు గుర్తింపు పొందిన దౌత్యవేత్తలు, డిశ్చార్జ్ కాకముందు ఇన్సాల్వెంట్‌గా ప్రకటించబడిన వ్యక్తులు, మరియు శిక్ష అనుభవిస్తున్న ఖైదీలు ఉంటారు. ప్రతి కేటగిరీకి దాని స్వంత నియమాలు, దాని స్వంత కారణాలు ఉంటాయి — వాటిని ఇక్కడ ఒక పేరాలో కుదించే బదులు, ఈ యూనిట్‌లోని తర్వాతి పోస్ట్ మనోస్థిమితం లేని వ్యక్తులను మరియు ఈ అనర్హుల కేటగిరీని కలిపి, వాటికి సంబంధించిన కేస్ లాతో సహా వివరిస్తుంది.

పరీక్షలో ప్రాముఖ్యత (Exam relevance)

గత ఐదు సంవత్సరాల ఉస్మానియా సెమిస్టర్-1 పేపర్లలో "Capacity to Contract" రెండుసార్లు నేరుగా 15 మార్కుల ఎస్సే ప్రశ్నగా వచ్చింది — "Parties to a contract must be competent to contract. Explain" (మార్చి/ఏప్రిల్ 2017), "State briefly the law relating to competence of parties to a contract" (మార్చి/ఏప్రిల్ 2018). కాబట్టి దీన్ని Minor's Agreements చదవడానికి ముందు చదవాల్సిన బ్యాక్‌గ్రౌండ్ టాపిక్‌గా కాకుండా, తరచుగా అడిగే ముఖ్యమైన టాపిక్‌గా చూడాలి.

సామర్థ్యం లేకపోతే ఏమి జరుగుతుంది

అనర్హత మూడు గ్రౌండ్లూ ఒకే చట్టపరమైన పర్యవసానాన్ని ఇవ్వవు — అందుకే తర్వాతి రెండు పోస్టులు అనర్హులైన ప్రతి పార్టీ ఒప్పందాన్నీ కేవలం "void" అని ఒకేలా కలిపేయకుండా, వేర్వేరుగా వివరిస్తాయి. మైనర్ చేసిన ఒప్పందం మొదటి నుండే void — voidable కాదు, ఏ పరిస్థితిలోనూ మైనర్‌పై అమలు చేయలేనిది — దీన్ని Privy Council తన మూలస్థాన కేసు Mohori Bibee v. Dharmodas Ghose (1903)లో నిర్ధారించింది, దీన్ని తర్వాతి పోస్ట్‌లో పూర్తిగా చూస్తాం. మనోస్థిమితం లేని వ్యక్తి చేసిన ఒప్పందం కూడా సాధారణంగా void అవుతుంది, కానీ సెక్షన్ 68 వారికి అందించిన necessaries (అవసరమైన వస్తువులు) విషయంలో నిజమైన మినహాయింపును ఇస్తుంది. చట్టం ద్వారా అనర్హుడైన వ్యక్తికి ఎదురయ్యే ఆంక్షలు అతను ఏ కేటగిరీలో ఉన్నాడో దానిపై పూర్తిగా ఆధారపడతాయి — డిశ్చార్జ్ కాని ఇన్సాల్వెంట్ ఒప్పందం చేసుకునే సామర్థ్యం, alien enemy సామర్థ్యం అదే విధంగా పరిమితం కాదు. ఈ రెండు అంశాలనూ తర్వాతి పోస్ట్‌లో సరిగ్గా వివరిస్తాం.

ఒక ఆచరణాత్మక ఉదాహరణ

17 ఏళ్ల రాము, ఒక ఎలక్ట్రానిక్స్ డీలర్ నుండి ₹40,000 విలువైన స్మార్ట్‌ఫోన్‌ను EMI ప్లాన్‌పై కొంటాడు, 12 నెలల వాయిదాలకు క్రెడిట్ అగ్రిమెంట్‌పై సంతకం చేస్తాడు. మొదటి మూడు వాయిదాలు కట్టి ఆగిపోతాడు. మిగిలిన బకాయిని కాంట్రాక్ట్ డెబ్ట్‌గా వసూలు చేయడానికి డీలర్ రాముపై దావా వేస్తాడు. సెక్షన్ 11 ప్రకారం, రాము సంతకం చేసిన తేదీన మైనర్ — అతనికి ఒప్పందం చేసుకునే సామర్థ్యమే లేదు — ఒప్పందం మొదటి నుండే void, అతని ఇష్టంపై voidable మాత్రమే కాదు. ఫోన్‌ను తిరిగి పొందడానికి డీలర్ ఏ ఇతర మార్గాన్ని ఉపయోగించినా, రాము నుండి బకాయిని కాంట్రాక్ట్ డెబ్ట్‌గా వసూలు చేయలేడు. తర్వాతి పోస్ట్, Minor's Agreements, సరిగ్గా ఈ పరిస్థితినే వివరంగా చర్చిస్తుంది.

త్వరిత రివిజన్ పాయింట్లు

• సెక్షన్ 11: సామర్థ్యానికి మూడు పరీక్షలు — వయో పరిపక్వత, మనోస్థిమితం, వర్తించే చట్టం ప్రకారం అనర్హత లేకపోవడం.
• వయో పరిపక్వత: సాధారణంగా 18 సంవత్సరాలు (ఇండియన్ మెజారిటీ యాక్ట్, 1875, సెక్షన్ 3); కోర్టు గార్డియన్ లేదా Court of Wards ప్రమేయం ఉంటే 21 సంవత్సరాలు.
• సెక్షన్ 12: మనోస్థిమితం అంటే ఒప్పందాన్ని అర్థం చేసుకోగలగడం, దాని ప్రభావంపై హేతుబద్ధమైన నిర్ణయం తీసుకోగలగడం — సంతకం చేసే క్షణంలో పరీక్షించబడుతుంది, శాశ్వత లేబుల్ కాదు.
• Lucid intervals సాధారణంగా మనోస్థిమితం లేని వ్యక్తికి చెల్లుబాటు అయ్యే ఒప్పందం చేసుకునే అవకాశం ఇస్తాయి; తాత్కాలిక అస్థిమితం (అనారోగ్యం, మత్తు) సాధారణంగా మనోస్థిమితం ఉన్న వ్యక్తిని ఆ కాలంలో ఒప్పందం చేసుకోకుండా ఆపుతుంది.
• చట్టం ద్వారా అనర్హులైన వ్యక్తులు (alien enemies, విదేశీ సార్వభౌమాధికారులు, ఇన్సాల్వెంట్లు, ఖైదీలు) మూడో, అవశేష కేటగిరీని ఏర్పరుస్తారు — తర్వాతి పోస్ట్‌లో మనోస్థిమితం లేని వ్యక్తులతో పాటు కేస్ లాతో సహా చర్చించబడుతుంది.
• మైనర్లు, మనోస్థిమితం లేని వ్యక్తులు, అనర్హులైన వ్యక్తులు — అందరికీ ఒకే పర్యవసానం ఉండదు — మైనర్ ఒప్పందం void ab initio (Mohori Bibee v. Dharmodas Ghose); మనోస్థిమితం లేకపోవడం సాధారణంగా void, సెక్షన్ 68 necessaries మినహాయింపుకు లోబడి; అనర్హత కేటగిరీని బట్టి మారుతుంది.